Частушка

Частушка

1. — частушка. Рус халқ лирикаси жанрларидан бири. Частушка тўрт мисрали қўшиқ бўлиб, айтувчилар мустақил тўртликларни улаш асосида композиция яратадилар. Частушка тез айтиши жиҳатидан халқ лапарларига ўхшаб кетади. Бу жанр XIX асрнинг охирги чораги, XX асрнинг биринчи ярмида кенг тарқалди. Шунинг учун ҳам у рус совет фольклорининг энг оммавий жанрларидан бири бўлиб қолди. Частушка ўз табиатига кўра, кундалик воқеликка жавоб тариқасида импровизация йўли билан яратилади ва шундан сўнг халқ ўртасида тарқалиб, қайта-қайта айтилиши натижасида сайқал топади. Частушкаларнинг тематик доираси кенг, эмоционал таъсири кучли бўлади. Шунинг учун унда ҳаётдаги кичик маиший факторлардан тортиб, катта воқеаларгача ўз аксини топади. Шу билан бирга, частушкаларда ҳар бир ҳаётий воқеага муносабат ҳам билдирилади. Частушкалар лирик, ўткир публицистик, дўстона юмористик ва шафқатсиз ҳажвий руҳда бўлади. Улар анъанавий халқ қўшиқлари ва қисман ёзма поэзия услубида, хорей (қ.) вазнида яратилиб, уч хил шаклда (а-б-в-б; а-а-б-б; а-б-а-б) қофияланади. Частушкаларда параллелизм кенг қўлланилади, яъни тўртликнинг биринчи икки мисраси рамзий образлар асосига қурилса, кейинги икки мисрада асосий мақсад баён қилинади. Масалан: С неба звездочка упала На сарайчик тесовой. Отдай, миленький, колечко И платочек носовой. Ҳозир фольклор таъсирида рус ёзма поэзиясида ҳам частушкалар яратилмоқда. Унинг намуналари Д. Бедний, А. Прокофьевлар ижодида учрайди.