{"headword": "yer", "key": "yer", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "(Y — katta) Quyoshdan keyingi uchinchi planeta.", "examples": [{"text": "Yer shari. Yer aylanasi. Yer Quyosh atrofida aylanadi. Yerning sunʼiy yoʻldoshi.", "source": ""}, {"text": "Agar Yer sharining yarmi tilla, yarmi yer boʻlib, birov mendan qaysi tomonida yashaysiz, deb soʻrasa, men ikkilanmay, yer tomonini tanlagan boʻlardim.", "source": "N. Fozilov, Qush — qanoti bilan"}]}, {"order": 2, "text": "Shu planetaning quruqlik qismi (suv bilan qoplangan qismiga qarama-qarshi qoʻyilganda).", "examples": [{"text": "Yer planetamizning oltidan bir qismini tashkil etadi.", "source": ""}]}, {"order": 3, "text": "Planetamiz qobigʻining sirtqi qatlami.", "examples": [{"text": "Yer bagʻri. Yer osti boyliklari. Qora (qaro) yerga kirgur! (qargʻish). Yer yutgur! (qargʻish). Osmon uzoq, yer qattiq.", "source": "Maqol"}, {"text": "Bir vaqt yer osti dukullagandek boʻldi.", "source": "A. Qodiriy, Mehrobdan chayon"}]}, {"order": 4, "text": "Narsalar turgan, tirik organizmlar hayot kechirayotgan yuza, sath (shaxs yoki boshqa narsalarga nisbatan).", "examples": [{"text": "Yerga palos solmoq. Tomdan yerga qulamoq. Kosa stoldan yerga tushib sindi. Yerga tushgan — yetimniki.", "source": "Maqol"}, {"text": "Sidiqjon boʻsagʻadan bir qadam ichkarida choʻnqaydi-da, bolani yerga qoʻyib, onasiga yoʻlladi.", "source": "A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}]}, {"order": 5, "text": "Yer sathining muayyan bir qismi; joy, hudud.", "examples": [{"text": "Toshloq yer. Obod yer. Haydalgan yer. Baland-past yerlar.", "source": ""}, {"text": "Yigit ufqlarga tutash yerlarni koʻzdan kechiradi.", "source": "Gazetadan"}, {"text": "Yaradorlarni tezda xavf-xatarsiz yerga olib chiqish zarur boʻlib qoldi.", "source": "T. Rustamov, Mangu jasorat"}]}, {"order": 6, "text": "Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan tuproq qatlami, ekin, daraxt va shu kabilar ekiladigan joy, maydon.", "examples": [{"text": "Men ham dehqon bolasiman Otam Odil koʻr degan qoʻqonlik boyning yerini jar edi.", "source": "A. Qahhor, Asarlar"}, {"text": "Mehnati-la gullatar Bir tanobcha yerini.", "source": "Gʻayratiy"}, {"text": "Choʻl odami xuddi yantoqqa oʻxshashi kerak oyogʻi ostidagi rizqi sochilgan yerga chuqur tomir otishi lozim.", "source": "Gazetadan"}, {"text": "Yering boʻlsa, mehnati ham, rohati ham oʻzingniki boʻladi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}]}, {"order": 7, "text": "Biror narsa band qilib turgan, egallagan oʻrin, joy; makon.", "examples": [{"text": "Daraxt bir yerda koʻkaradi.", "source": "Maqol"}, {"text": "Hokim choʻzilib yotgan yeridan turib, tashqari chiqdi.", "source": "M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}, {"text": "Ofitser yiqildi va yotgan yerida qoʻlini koʻtardi.", "source": "A. Qahhor, Oltin yulduz"}]}, {"order": 8, "text": "Biror mamlakat, davlat, xalq, xoʻjalik va shu kabilarga qarashli hudud.", "examples": [{"text": "Qoni, eti., yeri, tili., bir boʻlgan bir xalq nima uchun ikki dushman guruhga boʻlinib, bir-birining qonini toʻkadi?", "source": "Oybek, Navoiy"}, {"text": "Oʻn uch xoʻjalik yerini qoʻshibdi traktor bir yarim kun ishlab, tizza boʻyi haydab beribdi.", "source": "A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}]}, {"order": 9, "text": "Biror narsaning yoki aʼzoning ayrim qismi, oʻrni, nuqtasi, joyi.", "examples": [{"text": "Gilamning bir yerida dogʻi bor. Haq — yerini topar.", "source": "Maqol"}, {"text": "Xat sakkiz buklanib, qizil ipak bilan bir-ikki yeridan chatilgan va Otabekka atalgan edi.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "Besh yeridan oʻq yeganiga qaramay yer bagʻirlab ketishdi.", "source": "Oybek, Quyosh qoraymas"}, {"text": "Hoji xola oʻz tarjimayi holining juda koʻp yerlarini tashlab ketdi.", "source": "M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}]}, {"order": 10, "text": "Ish joyi, muassasa, tashkilot.", "examples": [{"text": "Ish-lagan yeridan hujjat keltirmoq. Biror yerga arz qilmoq.", "source": ""}, {"text": "[Badriy:] Sizlar bilan boshqa yerda gaplashaman!", "source": "Z. Said, N. Safarov, Tarix tilga kirdi"}]}, {"order": 11, "text": "(joʻnalish, oʻrin-payt, chiqish kelishigi shaklida) Payt, oʻrin, sabab kabi munosabatlarni bildiradi.", "examples": [{"text": "Kutilmagan yerda shaharning aʼyonlaridan boʻlgan Salim sharbatdor deganning Komilbek ismli oʻgʻlidan sovchilar kelib qoldi.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "Roʻzimat aytmoqchi, gap boshqa yerda boʻlishi ham mumkin.", "source": "A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}, {"text": "Sariq atlasni kiyishga chogʻlab koʻrgan boʻlsa-da, biroq koʻylakni olgan yerida bu fikrdan qaytdi.", "source": "K. Yashin, Hamza"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source_url": "https://izoh.uz/word/yer"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "649"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "oqsoq joʻja yer qazir", "source": ""}, {"text": "yer toʻymaguncha, el toʻymas", "source": ""}, {"text": "Yer Quyosh atrofida aylanadi", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "yer", "raw_meaning": "земля; почва; грунт; суша; oqsoq joʻja ~ qazir загадка хроменький цыпленок землю копает (Капля дождя); ~ toʻymaguncha, el toʻymas погов. пока земля (почва) не насытится, народ сыт не будет; Yer Quyosh atrofida aylanadi Земля вращается вокруг Солнца; qumloq ~ песчаный грунт; ~ yuzi земная поверхность; земной шар; boʻz (qoʻriq) ~ целина; ◊ dushmanni ~ bilan yakson qilmoq добить или уничтожить врага; ~ ostidan qarash взгляд исподлобья; ~ga qaramoq (tikilmoq) потупить взор; biror ~da uchrasharmiz где-нибудь встретимся; biror ~dan откуда-либо, откуда-нибудь; har ~dan отовсюду; ~ni yumshatmoq взрыхлить; ~ qimirlash землетрясение; ~yongʻoq земляной орех, арахис."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "669"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "yer", "raw_meaning": "n earth, ground; land, soil, place; ~ shari the globe; ~ o'lchovi land surveyor; ~ qimirlashi earthquake, tremor"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "206"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": []}, {"order": 4, "text": "", "examples": []}, {"order": 5, "text": "", "examples": []}, {"order": 6, "text": "", "examples": []}, {"order": 7, "text": "", "examples": []}, {"order": 8, "text": "", "examples": []}, {"order": 9, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "YER", "raw_meaning": "1. Jer planetası; 2. Jerdiń qurǵaqlıq bólimi, qurǵaq, qurǵaqshılıq; 3. Planetamız qabıǵınıń sırtqı qatlamı; 4. tiri organzimler jasap atırǵan jerdiń beti; 5. jer, aymaq; 6. topıraq, topıraq qatlamı; 7. orın, mákan; 8. el, jurt, mámleket; 9. jumıs ornı, shólkem, oray, mekeme;"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "65"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Quyoshdan keyingi uchinchi planeta", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Narsalar turgan, tirik organizmlar hayot kechirayotgan yuza, sath.", "examples": []}, {"order": 3, "text": "Ekin joyi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ЕР", "raw_meaning": "1.DÜNYA, YERYÜZÜ 2.KARA, TOPRAK, YER 1.Қуёшдан кейинги учинчи планета 2.Нарсалар турган, тирик организмлар ҳаёт кечираётган юза, сатҳ. 3.Экин жойи."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "646"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Bir şeyin, bir kimsenin kapladığı veya kaplayabileceği boşluk, mahal, mekan.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Yer yuvarı, yer küre, Dünya.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "YER", "raw_meaning": "1.ЕР, ЖОЙ, МАКОН. 2.ЕР, ДУНЁ. 1.Bir şeyin, bir kimsenin kapladığı veya kaplayabileceği boşluk, mahal, mekan. 2.Yer yuvarı, yer küre, Dünya."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "191"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "(yer shari)", "examples": [{"text": "yer sharining aylanishi", "source": ""}, {"text": "yer qimirlashi", "source": ""}]}, {"order": 2, "text": "(tuproq)", "examples": [{"text": "yer egasi", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "yer", "raw_meaning": "1. (yer shari) Erde f; Erdkugel f, Erdbahn f; ~ sharining aylanishi Erddrehung f, Erdrotation f; ~ qimirlashi Erdbeben n; 2. (tuproq) Boden m, Grund m, Land n; ~ egasi Grundbesitzer m"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-inglizcha ijtimoiy-siyosiy lugʻat", "title": "ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қамбаров, Носир (2015). ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар. Tashkent: Yangi nashr.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbekcha-inglizcha-lugat-ijtimoiy-siyosiy-sozlar-birikmalar-va-atamalar/", "page": "73"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "(син. худуд, майдон) land, ground, earth; давлат ер-мулки state onwership of land; ер билан текисламок (ер билан битта килмок, ер билан яксон килмок) level to (with) the ground; ер ишлари earthwork; ер мелиорацияси development of land; ер ости bowels (of the earth); ер тузиш organization of the use of land; ер шари the globe; ер эгаси landowner (landlord); ер улчовчи land-surveyor; ерда хам, сувда хам on land and sea; куп жафо тортган (жафокаш) ер long-suffering land.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ер", "raw_meaning": "(син. худуд, майдон) land, ground, earth; давлат ер-мулки state onwership of land; ер билан текисламок (ер билан битта килмок, ер билан яксон килмок) level to (with) the ground; ер ишлари earthwork; ер мелиорацияси development of land; ер ости bowels (of the earth); ер тузиш organization of the use of land; ер шари the globe; ер эгаси landowner (landlord); ер улчовчи land-surveyor; ерда хам, сувда хам on land and sea; куп жафо тортган (жафокаш) ер long-suffering land."}}, {"dictionary": {"name": "Ekologik izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-русча-инглизча экологик изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Алихонов, Б.; Самойлов, С.; Ибрагимов, Р. (2004). Ўзбекча-русча-инглизча экологик изоҳли луғат. Tashkent: Chinor ENK.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbekcha-ruscha-inglizcha-ekologik-izohli-lugat/", "page": "47"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "фазовий жисм, Қуёш тизимидаги сайёралардан бири, органик ва ноорганик материя бирлиги, инсон популяцияси рўй берадиган жой ва ижтимоий ҳаёт фаолиятининг макон асоси, ҳаёт воситалари ва ресурсларини қамраган, табиий технологиялар, флора ва фаунани ўз ичига олган, қишлоқ ва ўрмон хўжалигида меҳнат предмети ва ишлаб чиқариш воситаси. Макон, рельеф, иқлим, тупроқ қоплами, ўсимликлар, ерости бойликлари, захиралар, сув билан тавсифланади.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Ер", "raw_meaning": "фазовий жисм, Қуёш тизимидаги сайёралардан бири, органик ва ноорганик материя бирлиги, инсон популяцияси рўй берадиган жой ва ижтимоий ҳаёт фаолиятининг макон асоси, ҳаёт воситалари ва ресурсларини қамраган, табиий технологиялар, флора ва фаунани ўз ичига олган, қишлоқ ва ўрмон хўжалигида меҳнат предмети ва ишлаб чиқариш воситаси. Макон, рельеф, иқлим, тупроқ қоплами, ўсимликлар, ерости бойликлари, захиралар, сув билан тавсифланади."}}]}