{"headword": "Вульгарный социологизм в литературоведении", "key": "vulgarniy sotsiologizm v literaturovedenii", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Терминологический", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "63"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Ideologiyaning sinfiyligi haqidagi marksistik taʼlimotni bir tomonlama talqin qiluvchi qarashlar sistemasi. Ular tarixiy-adabiy jarayonni soxtalashtirib, sxema tarzida talqin qiladilar. Vulgar sotsiologizmning asosiy belgilari quyidagilardan iborat: badiiy ijodni toʻgʻridan toʻgʻri iqtisodiy munosabatlar hamda yozuvchining qaysi sinfga mansubligi bilan bogʻlash; u yoki bu yozuvchi, shoir ijodidagi ayrim ibora, koʻchim, ritm kabilarni ham iqtisodiy faktorlar orqali izohlash; badiiy ijodni obyektiv voqelikning subyektiv inʼikosi sifatida emas, balki obyektiv voqelikning passiv qayd qilinishi sifatida tushunish; badiiy adabiyotdagi mazmun va maqsadni ijtimoiy fanlardagi mazmun va maqsadlar bilan bir xil deb talqin qilish va h. k. Adabiyotshunoslikdagi vulgar sotsiologizm boshqa ijtimoiy fanlarda mazkur oqimlar yuzaga kelgandan soʻng paydo boʻldi. Masalan, filosofiyada V. M. Shulyatikov, tarixshunoslikda N. A. Rojkovlarning asarlari kabi. XIX asrning oxiri, XX asrning boshlaridagi madaniy-tarixiy maktab hamda psixologik yoʻnalish kabi turli idealistik oqimlarga qarshi V. A. Keltuyala, V. F. Pereverzev, V. M. Frichelar adabiyotning gʻoyaviy roli, uning sinfiyligi, adabiyotning sinfiy kurash bilan aloqadorligi, ijodda dunyoqarashning ahamiyati haqida bir qancha ishlar eʼlon qildilar. Ularning bu ishlari oʻz vaqtida gʻayri marksistik adabiy maktablarga qarshi kurash olib borishda, sanʼatning ijtimoiy tabiatini anglashda bir qadar ijobiy rol oʻynadi. Biroq ular marksistik tezislarni adabiyotshunoslikda badiiy ijod xususiyatlarini hisobga olmay, koʻr-koʻrona qoʻllaydilar. Vulgar sotsiologizm sovet adabiyotshunosligining dastlabki yillarida, yaʼni 20- yillarda ayniqsa rivojlandi. Masalan, V. M. Fri-", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Вульгарный социологизм в литературоведении", "raw_meaning": "адабиётшуносликдаги вульгар социологизм. Идеологиянинг синфийлиги ҳақидаги марксистик таълимотни бир томонлама талқин қилувчи қарашлар системаси. Улар тарихий-адабий жараённи сохталаштириб, схема тарзида талқин қиладилар. Вульгар социологизмнинг асосий белгилари қуйидагилардан иборат: бадиий ижодни тўғридан-тўғри иқтисодий муносабатлар ҳамда ёзувчининг қайси синфга мансублиги билан боғлаш; у ёки бу ёзувчи, шоир ижодидаги айрим ибора, кўчим, ритм кабиларни ҳам иқтисодий факторлар орқали изоҳлаш; бадиий ижодни объектив воқеликнинг субъектив инъикоси сифатида эмас, балки объектив воқеликнинг пассив қайд қилиниши сифатида тушуниш; бадиий адабиётдаги мазмун ва мақсадни ижтимоий фанлардаги мазмун ва мақсадлар билан бир хил деб талқин қилиш ва ҳ. к. Адабиётшуносликдаги вульгар социологизм бошқа ижтимоий фанларда мазкур оқимлар юзага келгандан сўнг пайдо бўлди. Масалан, философияда В. М. Шулятиков, тарихшуносликда Н. А. Рожковларнинг асарлари каби. XIX асрнинг охири, XX асрнинг бошларидаги маданий-тарихий мактаб ҳамда психологик йўналиш каби турли идеалистик оқимларга қарши В. А. Келтуяла, В. Ф. Переверзев, В. М. Фричелар адабиётнинг ғоявий роли, унинг синфийлиги, адабиётнинг синфий кураш билан алоқадорлиги, ижодда дунёқарашнинг аҳамияти ҳақида бир қанча ишлар эълон қилдилар. Уларнинг бу ишлари ўз вақтида ғайри марксистик адабий мактабларга қарши кураш олиб боришда, санъатнинг ижтимоий табиатини англашда бир қадар ижобий роль ўйнади. Бироқ улар марксистик тезисларни адабиётшуносликда бадиий ижод хусусиятларини ҳисобга олмай, кўр-кўрона қўллайдилар. Вульгар социологизм совет адабиётшунослигининг дастлабки йилларида, яъни 20- йилларда айниқса ривожланди. Масалан, В. М. Фри-"}}]}