{"headword": "Варваризм", "key": "varvarizm", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "43"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "(лат. barbarus — келгинди сўзидан) — варваризм. Бадиий асар ёзилган тилга ёт бўлган, бошқа тилдан кирган сўзлар, бирикмалар ва иборалар. Варваризмнинг галлицизм — француз тилидан кирган сўзлар, германизм — немис тилидан кирган сўзлар, полонизм — поляк тилидан кирган сўзлар, грецизм — грек тилидан кирган сўзлар, латинизм — латин тилидан кирган сўзлар, арабизм — араб тилидан кирган сўзлар, форсизм — форс тилидан кирган сўзлар, туркизм — турк тилидан кирган сўзлар каби турлари мавжуд. Ёзувчи асар қаҳрамонлари тилини индивидуаллаштириш, типиклаштириш мақсадида варваризмдан кенг фойдаланади. Масалан, Лермонтов, Тургенев, Л. Н. Толстой каби рус ёзувчилари рус зодагонлари тилида галлицизмларни муваффақиятли қўллайди. Шунингдек, ўзбек ёзувчи ва шоирларидан Ҳамза, Абдулла Қодирий, Ғафур Ғуломлар арабизм ва форсизмни кўп ишлатганлар. Масалан, Абдулла Қодирий Калвак махсум образини яратишда арабча, форсча сўз ва иборалардан жуда моҳирона фойдаланган: «Бул миёнада ул золим яқинда турғон болтаға қараб югурган эрди, фақир фурсатни ғанимат билиб, «дафъи қазо аз қаблаи вуқуъ» сўзига амал айлаб, кўча томонға қараб қочдим». Автор нутқида (қ. Авторская речь) варваризмнинг ўрнини босадиган сўзлар ўрнига чет тилларга мансуб сўзлардан фойдаланиш тил маданиятини қўпол бузиш, тилни менсимасликдир. В. И. Ленин «Рус тилини тозалаш ҳақида» номли мақоласида рус тилини ўринсиз варваризмлар билан бузувчиларга қарши зарба беради. Агар тилда варваризмнинг ўрнини босадиган сўз бўлмаса, у ҳолда чет сўзлардан фойдаланиш мумкин. Ҳозирги пайтда илмий-техника революциясининг кенг қулоч ёйиши рус, ўзбек ва бошқа тилларга янги тушунчаларни ифодаловчи варваризмларни олиб кирди. Замон руҳини, типик шароит ва типик характерларни ифодалашда ёзувчи ва шоирларимиз бундай варваризмлардан ўринли фойдаланмоқдалар.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Варваризм", "raw_meaning": "(лат. barbarus — келгинди сўзидан) — варваризм. Бадиий асар ёзилган тилга ёт бўлган, бошқа тилдан кирган сўзлар, бирикмалар ва иборалар. Варваризмнинг галлицизм — француз тилидан кирган сўзлар, германизм — немис тилидан кирган сўзлар, полонизм — поляк тилидан кирган сўзлар, грецизм — грек тилидан кирган сўзлар, латинизм — латин тилидан кирган сўзлар, арабизм — араб тилидан кирган сўзлар, форсизм — форс тилидан кирган сўзлар, туркизм — турк тилидан кирган сўзлар каби турлари мавжуд. Ёзувчи асар қаҳрамонлари тилини индивидуаллаштириш, типиклаштириш мақсадида варваризмдан кенг фойдаланади. Масалан, Лермонтов, Тургенев, Л. Н. Толстой каби рус ёзувчилари рус зодагонлари тилида галлицизмларни муваффақиятли қўллайди. Шунингдек, ўзбек ёзувчи ва шоирларидан Ҳамза, Абдулла Қодирий, Ғафур Ғуломлар арабизм ва форсизмни кўп ишлатганлар. Масалан, Абдулла Қодирий Калвак махсум образини яратишда арабча, форсча сўз ва иборалардан жуда моҳирона фойдаланган: «Бул миёнада ул золим яқинда турғон болтаға қараб югурган эрди, фақир фурсатни ғанимат билиб, «дафъи қазо аз қаблаи вуқуъ» сўзига амал айлаб, кўча томонға қараб қочдим». Автор нутқида (қ. Авторская речь) варваризмнинг ўрнини босадиган сўзлар ўрнига чет тилларга мансуб сўзлардан фойдаланиш тил маданиятини қўпол бузиш, тилни менсимасликдир. В. И. Ленин «Рус тилини тозалаш ҳақида» номли мақоласида рус тилини ўринсиз варваризмлар билан бузувчиларга қарши зарба беради. Агар тилда варваризмнинг ўрнини босадиган сўз бўлмаса, у ҳолда чет сўзлардан фойдаланиш мумкин. Ҳозирги пайтда илмий-техника революциясининг кенг қулоч ёйиши рус, ўзбек ва бошқа тилларга янги тушунчаларни ифодаловчи варваризмларни олиб кирди. Замон руҳини, типик шароит ва типик характерларни ифодалашда ёзувчи ва шоирларимиз бундай варваризмлардан ўринли фойдаланмоқдалар."}}, {"dictionary": {"name": "Lingvistik terminlar lugʻati", "title": "QARAQALPAQSHA – ÓZBEKSHE – QAZAQSHA – TÚRKMENSHE – RUSSHA LINGVISTIKALÍQ TERMINLER SÓZLIGI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Allambergenova, Nigora Gúlmurzaevna (2022). QARAQALPAQSHA – ÓZBEKSHE – QAZAQSHA – TÚRKMENSHE – RUSSHA LINGVISTIKALÍQ TERMINLER SÓZLIGI. Nukus: NUR TURAN PRINT.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/qaraqalpaqsha-zbekshe-qazaqsha-t-rkmenshe-russha-lingvistikal-q-terminler-s-zligi/", "page": "67"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Varyarizm\tВарваризм\tWarwarizm\tВарваризм", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Varvarizm", "raw_meaning": "Varyarizm\tВарваризм\tWarwarizm\tВарваризм"}}, {"dictionary": {"name": "Sinxron tarjima terminlarining izohli lugʻati", "title": "РУСЧА СИНХРОН ТАРЖИМА ТЕРМИНЛАРИНИНГ ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Ҳамидов, Хайрулла Худоёрович; Ҳасанова, Шаҳзода Абдужаббор қизи (2020). РУСЧА СИНХРОН ТАРЖИМА ТЕРМИНЛАРИНИНГ ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ. Tashkent: Nodirabegim\" нашриёти.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ruscha-sinxron-tarjima-terminlarining-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "19"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "– Варваризм. 1. Тўла англаб етилмаган ажнабий сўз ёки бирикма. 2. Нотўғри шаклланган сўз ёки ибора. Масалан, рус тилидаги “ехай!” сўзи варваризмдир (тўғри шакли “езжай”)”", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Варваризм.", "raw_meaning": "– Варваризм. 1. Тўла англаб етилмаган ажнабий сўз ёки бирикма. 2. Нотўғри шаклланган сўз ёки ибора. Масалан, рус тилидаги “ехай!” сўзи варваризмдир (тўғри шакли “езжай”)”"}}]}