{"headword": "uz", "key": "uz", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Kuch bilan tortib, yulqib, butundan ajratmoq, butunni qismga boʻlmoq.", "examples": [{"text": "Hoʻkiz bir siltab, arqonni uzib yubordi.", "source": ""}, {"text": "Joʻra poshsha boʻynidan marvarid marjonini chiqardi-da, ipini shart-shart uzib, marvaridlarni kigizga toʻkdi.", "source": "M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}, {"text": "Dutorchi dutorning qulogʻini jahl bilan qattiq burab, torini uzib yubordi.", "source": "A. Qahhor, Qanotsiz chittak"}, {"text": "Ziyodaxon, zuvala uzar ekan, hazilomuz javob berdi.", "source": "A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}]}, {"order": 2, "text": "Palak, novda yoki tupidan ajratib olmoq, kesmoq.", "examples": [{"text": "Qovun uzmoq. Pomidor uzmoq. Uzum uzmoq. Olma uzmoq.", "source": ""}, {"text": "Gulga termilib oʻtirishni emas, oʻsha gulni uzib, iskab yurishni yoqtiradi.", "source": "S. Siyoyev, Otliq ayol"}]}, {"order": 3, "text": "Kesib, qirqib, joyidan boʻlak qilmoq.", "examples": [{"text": "Qilich bilan boshini uzmoq.", "source": ""}, {"text": "Gluxovning ikkala oyogʻini naq sonidan snaryad uzib ketdi.", "source": "T. Rustamov, Mangu jasorat"}]}, {"order": 4, "text": "Turgan, yopishgan joyidan ajratmoq, xoli qilmoq.", "examples": [{"text": "Bu xarsangni yerdan uzib boʻlmaydi. Tandirdan non uzmoq.", "source": ""}, {"text": "Japaq qizchani bagʻridan zoʻrgʻa uzib, otilib tashqariga chiqdi.", "source": "A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi"}, {"text": "Yunus tizzalarini ogʻriq kemirib yeb tashlayotgan boʻlsa ham, boshini yostiqdan uzib, qimirlatib qoʻydi.", "source": "S. Anorboyev, Oqsoy"}]}, {"order": 5, "text": "Davom qildirmaslik; toʻxtatmoq, kesmoq.", "examples": [{"text": "Gapni uzmoq. Suhbatni uzmoq.", "source": ""}, {"text": "[ Saodat:] Qoʻrqmasim ham bormi, oʻzingga ehtiyot boʻl, xatingni uzma.", "source": "N. Safarov, Saodatning qissasi"}, {"text": "Boʻy yetgan qiz, hozir sen bilan aloqani uzgan, uzmasa ham, boʻshashtirgan boʻlar edi.", "source": "P. Tursun, Oʻqituvchi"}]}, {"order": 6, "text": "Qarzni toʻlamoq, evazini bermoq (qaytarmoq).", "examples": [{"text": "[Gʻofir:] Shuncha qarzim bor ekanmi? Men buni qanday uzaman, boy ota? Hamza,", "source": "Boy ila xizmatchi"}, {"text": "Olgan omonatini batamom uzdimi?", "source": "K. Yashin, Hamza"}, {"text": "yurtdan yegan oshlarini uzish niyatida toʻy taraddudiga tushdi.", "source": "S. Ahmad, Xazina"}]}, {"order": 7, "text": "Qattiq tishlamoq yoki chaqmoq; tishlab yoki chaqib yaralamoq.", "examples": [{"text": "Itning ishi — uzmoq, Yomonning ishi — buzmoq.", "source": "Maqol"}, {"text": "Atrof-da gʻuv-gʻuv pashsha: oyoqlarga yopishadi, burun kataklariga suqiladi, quloqni uzadi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}]}, {"order": 8, "text": "Qattiq taʼsir qilib azob bermoq, ogʻritmoq, achishtirmoq (issiq, sovuq, zarb, gap-soʻz va shu kabilar haqida).", "examples": [{"text": "Qizilqumda qish izgʻirini badanni uzib ola boshlagan kezda, kechagi student trassaga kelib, kolonna mexanigi boʻlib ishga tushgan edi.", "source": "H. Nazir, Oʻtlar tutashganda"}, {"text": "Shudgor, qizigan misday, oyoqni jizillatib uzib oladi.", "source": "F. Gʻulom, Tirilgan murda"}, {"text": "Pishiq oʻrilgan charm qamchin bilan Yoʻlchining ochiq koʻkragini va boʻynini uzib oldi", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "oʻrtoq Debilov shu gaplari bilan Farmonqul akani bir uzib oldi.", "source": "S. Mahkamov, Shogird"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source_url": "https://izoh.uz/word/uz"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "621"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "İyi, güzel.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "İşe yatkın, becerikli.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "UZ", "raw_meaning": "1.ЯХШИ, ГЎЗАЛ. 1.İyi, güzel. 2.İşe yatkın, becerikli."}}, {"dictionary": {"name": "Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari izohli lugʻati", "title": "Ахборот-Коммуникация Технологиялари Изоҳли Луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Амиров, Д.М.; Атаджанов, А.Ю.; Атаджанов, Д.Ю.; Ибрагимов, Д.А.; Раҳимжонов, З.Ё.; Саидхўжаев, С.С. (2010). Ахборот-Коммуникация Технологиялари Изоҳли Луғати. Tashkent: БМТТДнинг Ўзбекистондаги ваколатхонаси.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/axborot-kommunikatsiya-texnologiyalari-izohli-lugati/", "page": "463"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Ўзбекистон", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": ".UZ", "raw_meaning": "Ўзбекистон"}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "356"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "uquvli, mahoratli, mohir", "examples": [{"text": "Sözi uz yurïsa yarar er iši", "source": ""}, {"text": "Sözi uz yurïsa yarar er iši", "source": "(QBN, 198₃; QBN, 2622; 100a3)"}, {"text": "Sözi uz yurïsa yarar er iši", "source": "(QBN, 198₃; QBN, 2622; 100a3)"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "UZ", "raw_meaning": "uquvli, mahoratli, mohir – умелый, искусный – quick-witted, skillful. Sözi uz yurïsa yarar er iši – Kishi so‘zga mohir bo‘lsa, ishi unadi – У того из мужей, кто искусно говорит, дела ладятся – If person skillfully speaks, his business gets on (QBN, 198₃; QBN, 2622; 100a3)."}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "369"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "[xit.]", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "kundal", "examples": [{"text": "Žuz ol bu örüm ton ayïlar teŋi", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ŽUZ", "raw_meaning": "[xit.] kundal, qizil rangli xitoy matosi – лекарственный порошок–medicine, drug. Aslida: kundal, xitoy matosi. Žuz ol bu örüm ton ayïlar teŋi – Men uchun bu bo‘z kiyim matosi ipak matosi kabidir – для меня эта бедная (белая?) одежда является парчой, равна шелкам Aslida: для меня эта белая одежда является парчой, равна шелкам – For me, this white garment is brocade, equal to silk (QBN, 343₈; QBN, 4664; 172b8)."}}]}