{"headword": "ur", "key": "ur", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Qoʻl yoki biror vosita bilan zarb bermoq.", "examples": [{"text": "Bola itni urdi.", "source": ""}, {"text": "Ota piyemiya; yugurib kelib, boshimga shaq etib urib qoʻydi.", "source": "E. Raimov, Ajab qishloq"}, {"text": "Bektemir miltiq qoʻndogʻi bilan uning peshonasiga bir urdi. Dushman shilq etib tushdi.", "source": "Oybek, Quyosh qoraymas"}, {"text": "Ahmad halqani urdi, eshik shu zahoti ochildi.", "source": "F. Musajonov, Himmat"}]}, {"order": 2, "text": "Kaltaklamoq, doʻpposlamoq.", "examples": [{"text": "Meni Pis-miq mayna qilgani-yu, men uni chala oʻlik qilib urganim-u Hammasi oʻsha kuniyoq buvimning qulogʻiga yetib keldi.", "source": "E. Raimov, Ajab qishloq"}, {"text": "Uni urib, ozor bermanglar, unda gunoh yoʻq, bu bir anglashilmovchilik!", "source": "Mirmuhsin, Meʼmor"}]}, {"order": 3, "text": "Tigʻli qurollar (qilich, nayza, nishtar) bilan solmoq (sanchmoq, tiqmoq, chopmoq).", "examples": [{"text": "Nishtar urmoq. Pichoqni avval oʻzingga ur, ogʻrimasa, birovga ur!", "source": "Maqol"}, {"text": "Bektemir burgutday sapchib, dushman qorniga nayza urdi.", "source": "Oybek, Quyosh qoraymas"}, {"text": "U bexos yondan kelib, fargʻonalikning yelkasiga qilich urib, otdan qulatdi.", "source": "Mirmuhsin, Meʼmor"}, {"text": "Robiyaning oyogʻidan quchoqlab olgan qisiq koʻzli yigitning biqiniga xanjar urdi.", "source": "P. Qodirov, Yulduzli tunlar"}]}, {"order": 4, "text": "Moʻljalga olib tegizmoq; otmoq.", "examples": [{"text": "Nishonga aniq urmoq. Ikki yuz metrdan moʻljalga urmoq. Bir kesak bilan ikki qargʻani urmoq.", "source": "Maqol"}, {"text": "Bu qadar merganlik bilan urayotgan batareyaning koʻzi — kuzatuvchisini nemis payqaydi-yu, bir snaryad bilan gʻaramning kulini koʻkka sovuradi.", "source": "A. Qahhor, Oltin yulduz"}]}, {"order": 5, "text": "Tegmoq, urilmoq.", "examples": [{"text": "olmazor bogʻlardan tutun koʻtarilib, dimogʻga bolalikdan tanish boʻlgan achchiq tezak hidi urdi.", "source": "O. Yoqubov, Izlayman"}, {"text": "Gulnorning gʻoyib boʻlishi Yoʻlchiga yashin urgan kabi taʼsir koʻrsatdi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Quduq tubidan urayotgan salqin xush yoqib, Otamurod birpas oʻtirgan boʻldi.", "source": "M. Mansurov, Yombi"}]}, {"order": 6, "text": "Shiddat bilan yogʻmoq.", "examples": [{"text": "Doʻl urdi.", "source": ""}, {"text": "Shu kuni butun kun yomgʻir maydalab urib turdi va kechga yaqin qorga aylandi.", "source": "A. Qahhor, Sarob"}, {"text": "Chaparasta urayotgan qor koʻz ochirgani qoʻymaydi.", "source": "N. Safarov, Olovli izlar"}]}, {"order": 7, "text": "Bir narsa orasiga, ichiga solmoq, joylamoq; berkitmoq.", "examples": [{"text": "Gazetani qoʻltigʻiga urmoq. Qoʻlini choʻntagiga urmoq. Narsalarini sumkasiga urmoq.", "source": ""}, {"text": "Biz togʻ kamariga kirishimiz bilan chol sadaqani choʻntakka urish uchun oʻzini chordevor ichiga olgan edi.", "source": "N. Safarov, Olovli izlar"}]}, {"order": 8, "text": "Yuvib oʻpirmoq, yemirmoq, buzmoq.", "examples": [{"text": "Tosh-qin urdi.", "source": ""}, {"text": "Bu yilgi sel bugun soyning u tomonini olsa, ertasiga bu tomonini urib ketaverdi.", "source": "Y. Shamsharov, Koʻrk meʼmorlari"}, {"text": "Qorovul shoʻra va yalpizlarni oʻrib, suv urgan joyga tiqa boshladi.", "source": "E. Raimov, Ajab qishloq"}]}, {"order": 9, "text": "Zarb bilan harakat qilmoq, tepmoq.", "examples": [{"text": "Bemorning tomiri bilinar-bilinmas urib turar edi.", "source": ""}, {"text": "[ Boltaboy] Otdan tushib, uni daraxtga bogʻlar ekan, uy ichidan chiqqan inga-inga degan tovushni eshitib qolib, yuragi dukullab urdi.", "source": "J. Sharipov, Saodat"}]}, {"order": 10, "text": "Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanib, shaxs yoki narsaga shu soʻzlar bildirgan narsaning taʼsiri oʻtishi maʼnosini bildiradi.", "examples": [{"text": "Chalaquduq degan joyda Davronovni oftob uradi.", "source": "A. Muxtor, Boʻronlarda bordek halovat"}, {"text": "Koʻndalang kultivatsiya hozir suv bilan havoday zarur. Shu boʻlmasa, qalin koʻchatlarni garmsel uradi.", "source": "I. Rahim, Ixlos"}]}, {"order": 11, "text": "Loy, kesak, gʻisht va shu kabilarni tartib bilan termoq; terib, qalab, biror narsa qurmoq, bunyod qilmoq.", "examples": [{"text": "Paxsa urmoq. Tokchani urmoq. Teshikni urmoq. Eshik oʻrnini urmoq.", "source": ""}, {"text": "Kechgacha qaltirab devor urdik.", "source": "E. Raimov, Ajab qishloq"}]}, {"order": 12, "text": "Solmoq, qoʻymoq, bosmoq.", "examples": [{"text": "Eshakka noʻxta urmoq. Otga egar urmoq.", "source": ""}, {"text": "Bir necha soldat kelib, mahbuslarni ushladi, yasovul hammasining qoʻliga kishan urdi.", "source": "M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}, {"text": "Qoʻtos taqib boʻyni uzun jiyronga, Qirq qubbali yugan urdi boshiga.", "source": "Ravshan"}]}, {"order": 13, "text": "Oʻzini biror joyga olmoq.", "examples": [{"text": "Artistlar oʻyin koʻrsatadi, ammo, ogʻaynilar, sichqonning ini ming tanga deb, yertoʻlaga urib ketmanglar tagʻin.", "source": "Y. Shamsharov, Toshqin"}, {"text": "Odamlar jon hovuchlab, oʻzlarini oʻrmonga uradilar.", "source": "Oybek, Quyosh qoraymas"}]}, {"order": 14, "text": "Toʻla isteʼmol qilmoq; yemoq, ichmoq.", "examples": [{"text": "Sharob — uzum suvidan tayyorlanadigan ajoyib ichimlik, oʻzi xushtaʼm, bir kosa urib olsangiz, vaqtingiz chogʻ boʻlib kulaverasiz.", "source": "M. Osim, Toʻmaris"}, {"text": "Qani, nonni sindirib, qaymoqqa bulab-bulab urib olinglar-chi.", "source": "E. Raimov, Ajab qishloq"}]}, {"order": 15, "text": "Oʻz foydasiga olmoq, oʻziniki qilmoq; oʻgʻirlamoq.", "examples": [{"text": "Dehqonlar bilan suhbat qilib, paxtafurush boylarning ham tosh-tarozidan, ham narxdan urib, ularni kuydirishlarini bilib olar edi.", "source": "K. Yashin, Hamza"}, {"text": "— Bugun podshoning xazinasini uramiz. Shaylaning, yigitlar! — dedi.", "source": "Chalpak yoqqan kun"}]}, {"order": 16, "text": "Tanqid qilmoq, qoralamoq.", "examples": [{"text": "Ota-buvamni kovlab, gazetaga urib chiqishdi.", "source": "Sh. Rizo, Qor yogʻdi, izlar bosildi"}]}, {"order": 17, "text": "Joʻnalish kelishigi bilan kelgan baʼzi otlarga bogʻlanib, nimanidir shu otdan anglashilgan joygacha yetganligini bildiradi.", "examples": [{"text": "Qulf urib yashnagan beda belga uradi. Loy tizzaga uradi. Sochi taqimiga uradigan qiz.", "source": ""}, {"text": "Maydonda biznikilar koʻrinmas edi. Qor belga urar edi.", "source": "N. Safarov, Qahramonning tugʻilishi"}]}, {"order": 18, "text": "Baʼzi soʻzlar, jumladan, mustaqil qoʻllanmaydigan soʻzlar bilan birikib, shu soʻzlar anglatgan narsaning yuz berishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi.", "examples": [{"text": "Joʻsh urmoq. Barq urmoq. Qulf urmoq. Javlon urmoq.", "source": ""}, {"text": "Umrida qoʻliga qilich ushlamagan qoʻpol oʻgʻlining yuragida jang va gʻalaba sururi tugʻyon urardi.", "source": "Mirmuhsin, Meʼmor"}, {"text": "Yaxshi parvarish qilingan gʻoʻzalar mavj urib rivojlanyapti.", "source": "Gazetadan"}]}, {"order": 19, "text": "Miqdor (sanoq) sonlar bilan qoʻllanib, shu son bildirgan yoshga kirganlik maʼnosini bildiradi.", "examples": [{"text": "Hash-pash deguncha qirqni urib qoʻyibmiz.", "source": ""}, {"text": "Poxol ustida aftidan, yetmishlarni urib qoʻygan kampir oʻtirardi.", "source": "N. Fozilov, Diydor"}, {"text": "Xudo yorlaqasa, hademay saksonni uradi.", "source": "S. Siyoyev, Yorugʻlik"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source_url": "https://izoh.uz/word/ur"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "619"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Hücrelerin aşırı çoğalmasıyla dokularda oluşan ve büyüme eğilimi gösteren yumru, tümör.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "UR", "raw_meaning": "БЎҚОҚ Hücrelerin aşırı çoğalmasıyla dokularda oluşan ve büyüme eğilimi gösteren yumru, tümör."}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "353"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "Kümüš bersä altun yayïšïn urar", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "UR=urmoq", "raw_meaning": "ударить – strike. Kümüš bersä altun yayïšïn urar – Kumush va oltin beradigan kishi dushmanini uradi – Тот, кто дает серебро и золото, бьет своего врага – The one who gives silver and gold, beats his enemy (QBN, 393₇; QBN, 5366; 197b7)."}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "353"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "Yana yandru kelmä ey ersig urï", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "URÏ", "raw_meaning": "yigit, o‘g‘il – юноша, сын, мальчик – youth, son. Yana yandru kelmä ey ersig urï – Endi boshqa kelma, ey mard yigit – Снова не приходи, о мужественный юноша – Do not come again, O brave youth (QBN, 277₇; QBN, 3749; 139b7)."}}]}