{"headword": "Туйуқ или туюг", "key": "tuyuq ili tuyug", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Терминологический", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "315"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Oʻzbek va ayrim boshqa turkiy xalqlar klassik adabiyotidagi tajnisli qofiya asosida, aruzning ramali musaddasi maqsur vaznida yaratiladigan toʻrt misradan iborat sheʼriy janr. Masalan: Yogʻdi javring oʻqi hajring toshidek, Qildi qon koʻnglum ichin ham toshidek, Sochqali mohim ayogʻigʻa sipehr, Koʻz yoshumning laʼl-u durrin toshidek. (Navoiy) Bu tuyuqdagi qofiya shaklan bir xil, mazmunan uch maʼnoga ega boʻlgan «toshidek» soʻzi asosiga qurilgan, yaʼni birinchi misrada — hajr toshi, ayriliqning qattiqligi maʼnosida, ikkinchi misrada — tashqarisi, sirti maʼnosida, toʻrtinchi misrada — qimmatbaho tosh maʼnosida qoʻllanilgan. Sheʼr vazni esa ramali musaddasi maqsur (foilotun, foilotun, foilun) dir. Klassik adabiyot namoyandalari Lutfiy, Navoiy, Bobir tuyuq janridan koʻp foydalanganlar. Tuyuq dastlab xalq ogʻzaki ijodida yuzaga kelgan boʻlib, keyinchalik yozma adabiyot vakillari tomonidan tajnis sanʼati vositasida klassik adabiyotga oʻtgan. Xalq lirikasida tajnis qoʻllash anʼanasi saqlanib qolgan boʻlsa ham, biroq asarning maxsus vazda yaratilishi barqaror emas. Navoiy oʻzining «Mezonul-avzon» asarida xalq ogʻzaki ijodida uchraydigan aruz vaznlarini koʻrsatar ekan, tuyuq janriga ham alohida toʻxtalib oʻtadi va quyidagilarni yozadi: «Yana turk ulusi, ba-", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Туйуқ или туюг", "raw_meaning": "— туюқ. Ўзбек ва айрим бошқа туркий халқлар классик адабиётидаги тажнисли қофия асосида, арузнинг рамали мусаддаси мақсур вазнида яратиладиган тўрт мисрадан иборат шеърий жанр. Масалан: Ёғди жавринг ўқи ҳажринг тошидек, Қилди қон кўнглум ичин ҳам тошидек, Сочқали моҳим аёғиға сипеҳр, Кўз ёшумнинг лаълу дуррин тошидек. (Навоий) Бу туюқдаги қофия шаклан бир хил, мазмунан уч маънога эга бўлган «тошидек» сўзи асосига қурилган, яъни биринчи мисрада — ҳажр тоши, айрилиқнинг қаттиқлиги маъносида, иккинчи мисрада — ташқариси, сирти маъносида, тўртинчи мисрада — қимматбаҳо тош маъносида қўлланилган. Шеър вазни эса рамали мусаддаси мақсур (фоилотун, фоилотун, фоилун) дир. Классик адабиёт намояндалари Лутфий, Навоий, Бобир туюқ жанридан кўп фойдаланганлар. Туюқ дастлаб халқ оғзаки ижодида юзага келган бўлиб, кейинчалик ёзма адабиёт вакиллари томонидан тажнис санъати воситасида классик адабиётга ўтган. Халқ лирикасида тажнис қўллаш анъанаси сақланиб қолган бўлса ҳам, бироқ асарнинг махсус вазда яратилиши барқарор эмас. Навоий ўзининг «Мезонул-авзон» асарида халқ оғзаки ижодида учрайдиган аруз вазнларини кўрсатар экан, туюқ жанрига ҳам алоҳида тўхталиб ўтади ва қуйидагиларни ёзади: «Яна турк улуси, ба-"}}]}