TEKTONICHESKOE SKUCHIVANIE — Tektonik gʻujlanish

ТЕКТОНИЧЕСКОЕ СКУЧИВАНИЕ — Тектоник ғужланиш

1. Турли вақтларда, шароитларда ва жойларда, баъзан бир-биридан узоқ минтақаларда дастлаб ҳосил бўлган жинс мажмуаларини кейинги геологик даврларда бир жойда тўпланиши ва таркибига кўра бир-бирига мос келиши. Т.ғ. дегани — қия ҳолатда сурилиш демакдир, яъни юпқа қопламани, баъзан мантия литопластиналарининг узилиш текислиги бўйича қўзғалаши. Узилиш текислиги турли таркибли қоплама қатлари чегарасидан, «қоплама-пойдевор» бўлувчи чегарасидан, Мохоровичич юзасидан, юқори мантиянинг турли таркибли горизонтлари чегарасидан ўтиши мумкин. Т.ғ. жараёнида юзага келадиган қатланиш натижасида турли таркибли қоплама ва мантия ҳосилаларининг тектоник аралашуви (қоришиб кетиши) кузатилади. Бир вақтнинг ўзида пластиналар литосферанинг чуқур зоналарига босиб киритиб юборилади, натижада пўст қалинлиги ошади ва унинг остки горизонтлари қайта шаклланиб анатектик эритмаларга айланади. Т.ғ.нинг морфологик ифодаси йирик тоғ-бурмаланиш иншоотларини (Ҳимолай, Тянь-Шань) ҳосил бўлишида кўринади. Сурилма ва елпиғич шаклидаги сурилма тузилишига эга, уларга йирик водийлар (Фарғона, Иссиқ-Кўл ва б.) уланиб кетади. Бундай Т.ғ. тоғ иншоотларида офиолитлар билан тўлган ўқ чокли зоналар — структураларни ва жадал вертикал ҳаракатли зоналарни вужудга келтиради ва шу белгилари билан бошқа кўринишдаги тоғ иншоотларидан фарқланиб туради.