{"headword": "Стихотворение в прозе", "key": "stixotvorenie v proze", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Терминологический", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "292"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "prozaik sheʼr, nasriy sheʼr, prozaik lirika. Emotsionalligi va maʼlum ritmi bilan sheʼrga oʻxshash badiiy nutq. M. Gorkiyning «Lochin qoʻshi haqida qoʻshiq», «Boʻron qushi haqida qoʻshiq» kabi asarlari prozaik sheʼrga misol boʻla oladi. Oʻzbek adabiyotida Oybek, Mirtemir va kenja avlod vakili O. Matjonning prozaik sheʼrlari oʻquvchilarga yaxshi tanish. Prozaik sheʼr oʻzbek adabiyotidagi qadimgi yozma yodgorliklarda ham bor. Masalan, Navoiy asarlarida vaznli prozaning yorqin namunalari uchraydi. Hozirgi vaqtda ham vaznli prozaning uch koʻrinishi mavjud: 1. Sof vaznli nasr. Bunday vaznli nasr fikrdagi mantiqiy emotsional ritmik guruhlanish natijasida yuzaga keladi: Men tugʻildim goʻzal voha Gul vodiysi qoʻynida Quloq soling, soʻzlab beray bu vodiy qissasini va h. k. (U. Umarbekov) 2. Oq sheʼr. Oq sheʼr vazni nasrning takomili boʻlib, unda misralar oʻzaro vaznda teng boʻlsa-da, qofiyalanmay keladi: Yosh edim, yer goʻyo tor edi, Dard yeli sochimni toʻzdirgan. Osmonga koʻz tashlay olmasdim, Kiprigim ogʻirlik qilardi... (U. Nosir) 3. Nasriy sheʼr yoki nasrdagi nazm. Nasrdagi nazmda ham sheʼrga, ham nasrga xos xususiyatlar mavjud boʻlib, uning asosiy belgilari: a) maʼlum vaznga va izchil qofiyaga ega emaslikda; b) ramziy tasvir uslubining ustunligi va fikriy umumlashmaning kuchliligida; v) emotsiyaning balandligi va ritorik oborotlarning koʻpligida; g) gap boʻlaklarining semantik intonatsiya jihatidan nisbiy mustaqilligi va nutq tempining rang-barangligida; d) oʻziga xos ritmik struktura va pauzalarning koʻpligida namoyon boʻladi. Bu belgilar hamma nasriy sheʼrlar uchun bir xil boʻlmay, ular ijodkorning uslubiga bogʻliq holda, turlicha nisbatda zohir boʻlishi mumkin: Yashashni oʻrgat menga, ey qalamcha koʻchat. Seni koʻrganda lablarim tars-tars yoriladi. Qirqilgan vujuding yerdan qarz olib hamki, hayotga talpinayapti. (O. Matjon)", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Стихотворение в прозе", "raw_meaning": "— прозаик шеър, насрий шеър, прозаик лирика. Эмоционаллиги ва маълум ритми билан шеърга ўхшаш бадиий нутқ. М. Горькийнинг «Лочин қўши ҳақида қўшиқ», «Бўрон қуши ҳақида қўшиқ» каби асарлари прозаик шеърга мисол бўла олади. Ўзбек адабиётида Ойбек, Миртемир ва кенжа авлод вакили О. Матжоннинг прозаик шеърлари ўқувчиларга яхши таниш. Прозаик шеър ўзбек адабиётидаги қадимги ёзма ёдгорликларда ҳам бор. Масалан, Навоий асарларида вазнли прозанинг ёрқин намуналари учрайди. Ҳозирги вақтда ҳам вазнли прозанинг уч кўриниши мавжуд: 1. Соф вазнли наср. Бундай вазнли наср фикрдаги мантиқий эмоционал ритмик гуруҳланиш натижасида юзага келади: Мен туғилдим гўзал воҳа|| Гул водийси қўйнида|| Қулоқ солинг, сўзлаб берай|| бу водий қиссасини|| ва ҳ. к. (У. Умарбеков) 2. Оқ шеър. Оқ шеър вазни насрнинг такомили бўлиб, унда мисралар ўзаро вазнда тенг бўлса-да, қофияланмай келади: Ёш эдим, ер гўё тор эди, Дард ели сочимни тўздирган. Осмонга кўз ташлай олмасдим, Кипригим оғирлик қиларди... (У. Носир) 3. Насрий шеър ёки насрдаги назм. Насрдаги назмда ҳам шеърга, ҳам насрга хос хусусиятлар мавжуд бўлиб, унинг асосий белгилари: а) маълум вазнга ва изчил қофияга эга эмасликда; б) рамзий тасвир услубининг устунлиги ва фикрий умумлашманинг кучлилигида; в) эмоциянинг баландлиги ва риторик оборотларнинг кўплигида; г) гап бўлакларининг семантик интонация жиҳатидан нисбий мустақиллиги ва нутқ темпининг ранг-баранглигида; д) ўзига хос ритмик структура ва паузаларнинг кўплигида намоён бўлади. Бу белгилар ҳамма насрий шеърлар учун бир хил бўлмай, улар ижодкорнинг услубига боғлиқ ҳолда, турлича нисбатда зоҳир бўлиши мумкин: Яшашни ўргат менга, эй қаламча кўчат. Сени кўрганда лабларим тарс-тарс ёрилади. Қирқилган вужудинг ердан қарз олиб ҳамки, ҳаётга талпинаяпти. (О. Матжон)"}}]}