СКВАЖИНА БУРОВАЯ

СКВАЖИНА БУРОВАЯ

1. Бурғ қудуғи — турли бурғилаш механизмлари ёрдамида қазиладиган тоғ иншооти. Одатда, Б.қ. диаметри узунлигига нисбатан бир неча юз ва минг маротаба кичик бўлади. Қудуқ диаметри (кўндаланг кесим ўлчами) унинг мақсадига кўра бир неча ўн мм дан 1—2 м гача ўзгаради ва тоғ жинсларини майдалайдиган асбоб (долото, коронка ва ш.к.)нинг ташқи диаметри билан аниқланади. Қудуқ чуқурлиги бир неча метрдан бир неча километргача бўлиши мумкин. Қудуқнинг ер юзаси билан кесишган жойи, яъни бошланиш оғзи, ён томонлари — деворлари, охири — туби деб аталади. Қудуқнинг деворлари, туби ва оғзи билан чегараланган юза қудуқ танасини (стволини) ҳосил қилади. Излов-хариталаш мақсадида қазиладиган Б.қ.ларнинг диаметри чақиқбўш ётқизиқлар қалинлигига қараб аниқланади. Одатда қудуқнинг дастлабки — устки диаметри 112—153 мм дан бошланиб охири 46, 59 ёки 76 мм билан тугатилади. Чуқурлиги бир неча ўн метрдан 100—150 м гача боради. Нефть ва газ конларини разведка қилиш мақсадида қазиладиган қудуқлар чуқурлиги катта бўлиб 3000—10000 м гача етади. Масалан, АҚШда — 9583 м, Азарбайжонда — 6521м, Қозоғистонда — 6806 м, Украинада — 7015 м, Белоруссияда — 7410 м, Ўзбекистонда — 6330 м. Каспий денгизида бурғиланган қудуқларнинг энг чуқури 6000 м дан кўпроқ. Энг чуқур қудуқ Кола ярим оролида (Россия) қазилган, чуқурлиги 12650 м. Қудуқлар йўналиши турлича, яъни вертикалдан горизонталгача ўзгаради. Разведка ишларини бажаришда тоғ иншооти ичидан туриб юқорига — вертикал йўналишда ёки бироз қияроқ қилиб қудуқ қазиш ҳам мумкин. Нефть ва газ учун ишлатиш қудуқларини қазишда унинг лойиҳадаги йўналишига эътибор берилади, шунга кўра Б.қ. лар вертикал ёки қия йўналган турларга бўлинади. Нефть ва газ конлари амалиётида асосан вертикал йўналган қудуқлардан фойдаланилади. Қудуқ танасининг ҳолати маконда азимут ва зенит бурчаги билан аниқланади. Одатда, зенит бурчаги $\Theta$ ҳарфи билан белгиланади. Қудуқ ўқи билан горизонталь текисликдаги чизиқ орасидаги бурчак қудуқнинг оғиш бурчаги ($\beta$) деб аталади. Қудуқ ўқи ва унинг горизонталь текисликдаги проекцияси орасидаги (мас., шимол томонга) бурчак азимут бурчаги деб белгиланади. Азимут бурчак $\alpha$ ҳарфи билан белгиланади. Катта чуқурликдаги қудуқларни қазишда унинг танаси, йўналиши ўзгаради. Шу сабабли қудуқ туби ўрни унинг оғзидан бошлаб 25, 50, 100, 200 м ва ш.к. оралиқларда геофизик асбоб (инклинометр)лар ёрдамида ўлчаб борилади.