романтизм
romantizmромантизм
1. 18-асрнинг охири — 19-асрнинг биринчи чорагида Европа, шунингдек, Америка адабиёти ва санъатида пайдо бўлган, классицизм қонун-қоидаларига қарши чиқиб, миллий ва индивидуал ўзига хосликка, идеал қаҳрамонлар ва туйғуларни тасвирлашга интилиш билан ажралиб турувчи ёʻналиш, оқим.
2. Адабиёт ва санъатда: оптимизм руҳи билан суғорилган ва инсоннинг юксак бурчини ёрқин образларда тасвирлашга интилган ёʻналиш.
Романтизм
- — романтизм. Санъат ва адабиётдаги ижодий методлардан бири бўлиб, у ҳаётнинг ўзидан кўра кўпроқ турмуш ҳақидаги орзу-умидларини тасвирлаш принципига асосланади. Шунинг учун ҳам романтизм методи асосида яратилган асарда воқеликка нисбатан ижодкорнинг муносабати эркин, яъни тасвирда ҳаётий фактга қараганда бадиий тўқимага устун мавқе берилиши; фантазия, рамзийлик ва гротеск (қ.) нинг кўплиги; биринчи планда ўта юксак характерларни тасвирлаш; фавқулоддалик; асар композициясида сюжет ҳалқаларининг боғланишидаги шартлилик кўзга ташланиб туради. Романтизм ижодий методи ҳам тарихий-зарурий эҳтиёж натижасида юзага келди. Бунинг муҳим сабабларидан бири шундаки, ёзувчилар ўзлари яшаб турган ҳаётдан, турмушдан норози бўла бошлайдилар. Натижада, улар асарларида ўзлари орзу қилган нарсаларни идеаллаштириб тасвирлашга тиришадилар. Романтик ёзувчилар яратган образлар бутунлай ҳаёт ҳақиқатидан узоқ, ундан ажралиб қолмаган бўлса ҳам, бироқ бу образлар бевосита ҳаётий ҳақиқатнинг бадиий ҳақиқатга айланган образи бўлмай, балки улар орзу қилган ҳаётнинг инъикосидан иборат. Шуни ҳам айтиб ўтиш керакки, романтизм ҳам тарихий шарт-шароит тақозосига кўра, ўз тараққиётининг турли босқичларида турлича характер касб этди ва ўз навбатида янги туғилиб келаётган ижодий методга — реализмга турлича муносабатда бўлди. Чунки романтизм ўз характерига кўра уч хилдир: а) илғор ижтимоий идеалларни эмас, балки умри тугаб бораётган, жамиятнинг олға ҳаракат қилишига ғов бўлган нарсаларни идеаллаштирувчи реакцион романтизм. Бундай романтизм, М. Горький таъбири билан айтганда, пассив романтизмдир. Айрим ёзувчилар ижодида (масалан, Шатобрианнинг «Ренэ» ва «Атала» асарларида) бундай романтизм яққол кўринади; б) тарихнинг илғор тенденциясини идеаллаштирувчи, жамиятнинг олға ҳаракат қилишига ёрдам берувчи прогрессив романтизм ва в) жамиятни революцион асосда янгилаш мақсадини илгари сурувчи, революцион ғояларни тарғиб этувчи революцион романтизм бўлиб, у прогрессив романтизмнинг энг юқори кўринишидир. М. Горький яратган «Изергиль кампир», «Лочин қўшиғи», «Қиз ва ўлим» каби асарлар революцион романтизмга асослангандир. М. Горький прогрессив романтизм билан революцион романтизмни актив романтизм деб атаган эди. Романтизм методи асосида яратилган асардаги образлар ро-
романтизм
- романтикисм.