{"headword": "род", "key": "rod", "entries": [{"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "280"}, "pos": "м", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "род войск", "source": ""}, {"text": "род занятий", "source": ""}, {"text": "товары всякого рода", "source": ""}]}, {"order": 2, "text": "", "examples": [{"text": "старейшина рода", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "род", "raw_meaning": "м 1. nav, tur, xil; ~ войск qoʻshin turi; ~ занятий mashgʻulot turi; товары всякого ~а har xil mollar; 2. urugʻ, aymoq, nasl; старейшина ~а urugʻ oqsoqoli; ◊ ~ людской (или человеческий) insoniyat, odamzod; от ~у разг. tugʻilganidan buyon,"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "Ruscha-o'zbekcha lug'at", "kind": "Tarjima", "imprint": "Aliqulov, Teshavoy (2017). Ruscha-o'zbekcha lug'at. Tashkent: O'zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-lugat/", "page": "305"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Rod", "raw_meaning": "Rus tilida uch xil rod bor: mujskoy rod, jenskiy rod va sredniy rod. Ot turkumidagi har qanday so‘z biror rodga mansub bo‘ladi. Masalan: оте́ц, ма́льчик, писа́тель, волк, дуб, дом so‘zlari — mujskoy rodga, мать, де́вочка, писа́тельница, лиса́, сосна́, шко́ла so‘zlari — jenskiy rodga, живо́тное, де́рево, крыло́, по́ле, зда́ние, чу́вство so‘zlari — sredniy rodga mansubdir. Jonli predmetlarni ifodalovchi otlarda rod real ma’noga ega bo‘lib, u otlarning mujskoy yoki jenskiy rodga mansubligini ko‘rsatib turadi. Jonsiz predmetlarni ifodalovchi otlarda esa ot bilan uning rodi o‘rtasida aloqa yo‘q, hatto bir mavzu guruhiga oid so‘zlar ham turli rodga mansub bo‘lishi mumkin. Mas., hafta kunlari nomlaridan понеде́льник, вто́рник, четве́рг so‘zlari — mujsloy rodga, среда́, пя́тница, суббо́та — jenskiy rodga, воскресе́нье — sredniy rodga oiddir. Shunday qilib, ko‘pgina otlarda rod grammatik xarakterga ega bo‘lib, formal belgilar orqali, ya’ni birlikdagi imenitelniy padej qo‘shimchalari orqali aniqlanadi. Birlikda ishlatilmay faqat ko‘plik formadagina ishlatiladigan otlar hech qanday rodga mansub bo‘lmaydi (masalan: духи́, кани́кулы, су́тки). Mujskoy rodga quyidagi qo‘shimchaga bitgan otlar kiradi: a) qattiq undoshga bitgan so‘zlar — дом, стол, мир, го́род, вид; b) yumshoq undoshga (shu jumladan й harfiga) bitgan so‘zlar — гвоздь, ого́нь, янва́рь, руче́й, геро́й; d) ж, ш, ч va (yumshatish belgisi bo‘lmagan) щ harflariga bitgan so‘zlar — нож, каранда́ш, ключ, плащ. Mujskoy rodga oid erkaklar shaxsini ifodalovchi ba’zi otlar, shuningdek, erkaklar ismini bildiruvchi atoqli otlar (ko‘pincha kichraytirish-erkalash otlari) -а, -я qo‘shimchalari bilan tugaydi (мужчи́на, ю́ноша, дя́дя, Бо́ря, Са́ша, Ники́та). Jenskiy rodga quyidagi qo‘shimchalarga bitgan otlar kiradi: a) -а, -я, -ия qo‘shimchalariga bitgan so‘zlar — страна́, земля́, па́ртия; b) yumshoq undoshga bitgan so‘zlar — ель, крова́ть, пло́щадь; d) ж, ш, ч va (yumshatish belgisi bilan qo‘llangan) щ harflariga bitgan so‘zlar — рожь, мышь, ночь, речь, по́мощь. Sredniy rodga quyidagi qo‘shimchalarga bitgan otlar kiradi: a) -о, ё, -е, -ие qo‘shimchalariga bitgan so‘zlar — окно́, ружье́, мо́ре, полоте́нце, уме́ние; b) -мя qo‘shimchasiga bitgan so‘zlar — вре́мя, и́мя, зна́мя, пла́мя. Sredniy roddagi otlar o‘z qo‘shimchalariga ko‘ra osonlikcha farqlanadi. Mujskoy va jenskiy rod ot qo‘shimchalarida esa, qisman o‘xshashlik bor (yumshoq undoshga va ж, ч, ш, щ harflariga bitgan so‘zlar o‘zaro o‘xshashdir); ularning qaysi rodga mansubligini lug‘atga qarab aniqlash mumkin. Rodni aniqlashda ba’zi yordamchi usullardan ham foydalanish mumkin: ж, ч, ш, щ harflariga bitgan, mujskoy va jenskiy roddagi talaffuzi jihatdan o‘xshash otlar, yozuvda oxirgi undoshdan so‘ng yumshatish belgisi qo‘llansa — jenskiy rodga, yumshatish belgisi qo‘llanmasa — mujskoy rodga kirishi bilan farqlanadi (рожь — нож, ночь — мяч); -тель suffiksiga bitgan barcha jonli kimsa yo narsani ifodalovchi otlar mujskoy rodga kiradi (писа́тель, чита́тель, замести́тель); -ость suffiksiga bitgan barcha jonsiz narsalarni"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "Ruscha-o'zbekcha lug'at", "kind": "Tarjima", "imprint": "Aliqulov, Teshavoy (2017). Ruscha-o'zbekcha lug'at. Tashkent: O'zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-lugat/", "page": "232"}, "pos": "м", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "nav", "examples": []}, {"order": 2, "text": "rod", "examples": [{"text": "в русском языке три рода: мужской род (человек, дом, конь), женский род (девочка, вода, земля), средний род (окно, поле, знамя)", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "РОД, рода (мн. род/ы, -ов) м", "raw_meaning": "1. nav, tur, xil; род войск qoʻshin turi; род занятий mashgʻulot turi; товары всякого рода har xil mollar; 2. rod; в русском языке три рода: мужской род (человек, дом, конь), женский род (девочка, вода, земля), средний род (окно, поле, знамя) rus tilida uchta rod bor: mujskoy rod (odam, uy, ot), jenskiy rod (qizcha, suv, yer), sredniy rod (deraza, dala, bayroq)."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "306"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "rɒd", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "rod [rɒd]", "raw_meaning": "xipchin, novda, xivich, chiviq, savag'ich"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "INGLIZCHA-O'ZBEKCHA LUG'AT / ENGLISH-UZBEK DICTIONARY", "kind": "Tarjima", "imprint": "Isaqov, Ulug'bek; Rahimov, Mansur; Sobirov, Burxon; Temirov, Sanjar; Isaqov, Shavkat (2016). INGLIZCHA-O'ZBEKCHA LUG'AT / ENGLISH-UZBEK DICTIONARY. Toshkent: Yangi asr avlodi.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/inglizcha-ozbekcha-lugat-english-uzbek-dictionary/", "page": "398"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "/rɒd/", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "rod", "raw_meaning": "/rɒd/ n [C] (often in compounds) taxta yoki sim chiviq"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha-ruscha oʻquv lugʻati", "title": "INGLIZCHA-O‘ZBEKCHA-RUSCHA O‘QUV LUG‘ATI", "kind": "Tarjima", "imprint": "Jo‘rayev, Lutfullo (2018). INGLIZCHA-O‘ZBEKCHA-RUSCHA O‘QUV LUG‘ATI. Tashkent: IJOD-PRESS.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/inglizcha-ozbekcha-ruscha-oquv-lugati/", "page": "332"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "rɒd", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "rod [rɒd] n", "raw_meaning": "1. tayoq, kaltak; 2. xipchin, xivich, govron; 3. qarmoq 1. палка; 2. розга; 3. удочка"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha mavzuli lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ ТЕМАТИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ", "kind": "Tarjima", "imprint": "Тихонов, А. Н.; Хатамов, Н. Т.; Емельянова, С. А.; Тихонова, М. Ю. (1975). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ ТЕМАТИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-tematicheskiy-slovar/", "page": "257"}, "pos": "м.", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "род", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "род, -а, м.", "raw_meaning": "род"}}, {"dictionary": {"name": "Biologiyadan ruscha-oʻzbekcha izohli lugʻat", "title": "БИОЛОГИЯДАН РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Зикирёев, Абдукарим (1993). БИОЛОГИЯДАН РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТ. Tashkent: Қомуслар Бош таҳририяти.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/biologiyadan-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "102"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Туркум (ботаникада), уруғ (зоологияда) — турларни бирлаштирувчи систематик категория. Бир туркум ўнлаб, юзлаб, ҳатто минглаб турларни ўз ичига олади, шунингдек фақат битта турдан ташкил топган туркумлар ҳам мавжуд.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Род", "raw_meaning": "Туркум (ботаникада), уруғ (зоологияда) — турларни бирлаштирувчи систематик категория. Бир туркум ўнлаб, юзлаб, ҳатто минглаб турларни ўз ичига олади, шунингдек фақат битта турдан ташкил топган туркумлар ҳам мавжуд."}}, {"dictionary": {"name": "Kimyo terminlari lugʻati", "title": "ENGLISH-UZBEK-RUSSIAN DICTIONARY OF CHEMISTRY TERMS / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA- RUSCHA KIMYO TERMINLARI LUG'ATI / АНГЛО-УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ ХИМИЧЕСКИХ ТЕРМИНОВ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Shokirova, M.; Nurullayev, Sh. (2013). ENGLISH-UZBEK-RUSSIAN DICTIONARY OF CHEMISTRY TERMS / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA- RUSCHA KIMYO TERMINLARI LUG'ATI / АНГЛО-УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ ХИМИЧЕСКИХ ТЕРМИНОВ. Tashkent: Tafakkur-bo'stoni.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/english-uzbek-russian-dictionary-of-chemistry-terms-inglizcha-ozbekcha-ruscha-kimyo-terminlari-lugati/", "page": "255"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "sterjen; brus (chorqirra yoki boshqa shakldagi yogʻoch, temir va h.k.) стержень; брус", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "rod", "raw_meaning": "sterjen; brus (chorqirra yoki boshqa shakldagi yogʻoch, temir va h.k.) стержень; брус"}}, {"dictionary": {"name": "Transport terminlarining izohli lugʻati", "title": "TRANSPORT TERMINLARINING O'ZBEKCHA-RUSCHA-INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Uzoqova, Mohiyaxon Tuyg'un qizi; Qudratova, Muxlisa To'lqin qizi (2021). TRANSPORT TERMINLARINING O'ZBEKCHA-RUSCHA-INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: Ilm - Ziyo Zakovat.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/transport-terminlarining-ozbekcha-ruscha-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "169"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "The rod which is rigidly connected to the bucket of cylinder and moving along cylinder shaft", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Rod", "raw_meaning": "The rod which is rigidly connected to the bucket of cylinder and moving along cylinder shaft"}}]}