Риторическое обращение, риторическое восклицание

Риторическое обращение, риторическое восклицание

1. — риторик мурожаат, риторик ундов. Нидо, хитоб шаклидаги стилистик усуллардан бири бўлиб, авторнинг поэтик нутқидаги ўзи хоҳлаган интонациясини — тантанаворлик, кўтаринкилик, ғазабкорлик, кесатиш кабиларни ифодалашда тасвирийликни оширадиган омилдир. Риторик ундовлар сўроқ ёки интонация характерига эга бўлиб, кишининг сўроқ, қувонч, нафрат, қўрқинч, ҳайратланиш, илтимос, буйруқ, талаб характеридаги ҳиссиётини ифодалаш учун хизмат қилади. Шунинг учун ҳам риторик мурожаат поэзияда кўп ишлатилади. Масалан, Ҳамид Олимжоннинг «Бахтлар водийси» шеъридан келтирилган қуйидаги риторик мурожаатда шоирнинг ўз даври ютуқларидан мамнунлик, хурсандчилик ҳиссиёти кўтаринки пафос, жўшқин ватанпарварлик туйғулари ифодаланган: Эй, бахтли водийнинг большевиклари, Эй, ўлкани электрик дарёларига Ёш боладек чўмилтмоқчи бўлган фидокор! Эй, болага тоза кўйлаклар Кийгизувчи ўртоқ пахтакор! Кўм-кўк водийларни кўз қорасидай асра! Баргларига гард ҳам юқтирмай. А. Ориповнинг қуйидаги мисраларида эса риторик ундов бевафо, садоқатсиз аёлларга нисбатан шоирдаги ғазабкорлик, нафрат туйғуларини жозибали ифодалашда ишлатилган: Сиз-чи, эй, садоқат сатридан нолиб, Надомат комида қолганлар айтинг. Ўзини минг битта бозордан олиб, Минг битта бозорга солганлар айтинг.