{"headword": "Психологическая школа", "key": "psixologicheskaya shkola", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "241"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "психологик мактаб. XIX асрнинг охирги чорагида фольклор ва ёзма адабиётни ўрганишда юзага келган илмий йўналиш. Бу йўналишнинг асосчиси немис психологи, файласуфи, фольклористи Вильгельм Вундт (1832—1920) дир. Ижод жараёнида ижодкорнинг психологик ҳолати ҳақидаги таълимот бу йўналишнинг асосини ташкил этади. Вундт биринчилар қаторида мифларнинг юзага келиши, поэтик образларнинг яратилиши жараёнини текширади. Вундт ижодий жараёнда туш кўриш ва галлюцинацияларга катта ўрин беради. Унинг назариясини «Эртакларнинг пайдо бўлиши ҳақида» (Лейпциг, 1889) ҳамда «Эртак» (Лейпциг, 1911) китобларининг муаллифи Лейен ўзининг фантастик эртакларини яратишда қўллайди. Вундт назарияси психологиядаги фрейдизм йўналишининг асосчиси Фрейдга катта таъсир кўрсатади. Рус адабиётшунослиги ва фольклористикасида Вундт йўналишига боғлиқ бўлмаган ҳолда А. А. Потебня (1835—1891) бошчилигида психологик йўналиш юзага келади. Унинг фикрича, атрофни ўраб олган муҳитни инсон онги тартибга солади, бадиий ижод ижодкор руҳий ҳолатининг маҳсули ҳисобланади, шу билан бирга, ижод жараёни инсон руҳий оламини бойитади, чуқурлаштиради. Потебня ва Вундтнинг назариялари бадиий ижод масаласига субъектив қарашлари, тил ва поэзиядаги рамзийлик — образлиликнинг аҳамиятини ортиқча баҳолаши жиҳатидан бир-бирига ўхшаб кетади. Потебня адабиётшуносликка сўз ва образнинг «ички шакли», образ ва шаклнинг бирлиги ҳамда уларнинг моҳияти, поэтик образларнинг миф орқали сўздан ўсиб чиққанлиги ҳақидаги назарияни олиб кирди. Унинг фикрича, ҳар бир мифда янгидан билинган ва миф яратилгунга қадар маълум нарса биргаликда мавжуд бўлади. Поэзияда эса булар фарқланиб, метафорага асос яратади. Потебня миф ва образ яратишда сўзга катта аҳамият беради, чунки, унинг фикрича, сўз ўзида образнинг асосини ташийди. Потебня мақол, масал ва эртакларнинг пайдо бўлиши ҳақида ҳам қимматли фикрлар айтган. Айниқса, унинг фольклордаги рамзий образлар ҳақидаги кузатишлари диққатга сазовордир. Потебня назарияси Д.Н. Овсянико-Куликовский, А. Г. Горн-", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Психологическая школа", "raw_meaning": "психологик мактаб. XIX асрнинг охирги чорагида фольклор ва ёзма адабиётни ўрганишда юзага келган илмий йўналиш. Бу йўналишнинг асосчиси немис психологи, файласуфи, фольклористи Вильгельм Вундт (1832—1920) дир. Ижод жараёнида ижодкорнинг психологик ҳолати ҳақидаги таълимот бу йўналишнинг асосини ташкил этади. Вундт биринчилар қаторида мифларнинг юзага келиши, поэтик образларнинг яратилиши жараёнини текширади. Вундт ижодий жараёнда туш кўриш ва галлюцинацияларга катта ўрин беради. Унинг назариясини «Эртакларнинг пайдо бўлиши ҳақида» (Лейпциг, 1889) ҳамда «Эртак» (Лейпциг, 1911) китобларининг муаллифи Лейен ўзининг фантастик эртакларини яратишда қўллайди. Вундт назарияси психологиядаги фрейдизм йўналишининг асосчиси Фрейдга катта таъсир кўрсатади. Рус адабиётшунослиги ва фольклористикасида Вундт йўналишига боғлиқ бўлмаган ҳолда А. А. Потебня (1835—1891) бошчилигида психологик йўналиш юзага келади. Унинг фикрича, атрофни ўраб олган муҳитни инсон онги тартибга солади, бадиий ижод ижодкор руҳий ҳолатининг маҳсули ҳисобланади, шу билан бирга, ижод жараёни инсон руҳий оламини бойитади, чуқурлаштиради. Потебня ва Вундтнинг назариялари бадиий ижод масаласига субъектив қарашлари, тил ва поэзиядаги рамзийлик — образлиликнинг аҳамиятини ортиқча баҳолаши жиҳатидан бир-бирига ўхшаб кетади. Потебня адабиётшуносликка сўз ва образнинг «ички шакли», образ ва шаклнинг бирлиги ҳамда уларнинг моҳияти, поэтик образларнинг миф орқали сўздан ўсиб чиққанлиги ҳақидаги назарияни олиб кирди. Унинг фикрича, ҳар бир мифда янгидан билинган ва миф яратилгунга қадар маълум нарса биргаликда мавжуд бўлади. Поэзияда эса булар фарқланиб, метафорага асос яратади. Потебня миф ва образ яратишда сўзга катта аҳамият беради, чунки, унинг фикрича, сўз ўзида образнинг асосини ташийди. Потебня мақол, масал ва эртакларнинг пайдо бўлиши ҳақида ҳам қимматли фикрлар айтган. Айниқса, унинг фольклордаги рамзий образлар ҳақидаги кузатишлари диққатга сазовордир. Потебня назарияси Д.Н. Овсянико-Куликовский, А. Г. Горн-"}}]}