{"headword": "proza", "key": "proza", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Badiiy ijodning asosiy turlaridan biri, adabiy tur; nasr.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Oʻlchamli mutanosib boʻlaklar — sheʼrlarga boʻlinmagan ogʻzaki yoki yozma nutq; nasr bilan yozilgan badiiy asar.", "examples": [{"text": "Proza bilan yozilgan asar.", "source": ""}, {"text": "Milliy roman aslida oʻzbek adabiyotida, oʻzbek prozasida yangilik edi.", "source": "Yu. Sultanov, Hamza"}, {"text": "Gʻafur Gʻulomning oʻzbek prozasi taraqqiyotidagi oʻrni va rolini belgilashga bagʻishlangan qator ilmiy maqolalar, asarlar yozilgan.", "source": "S. Mamajonov, Gʻafur Gʻulom prozasi"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source_url": "https://izoh.uz/word/proza"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "Ruscha-o'zbekcha lug'at", "kind": "Tarjima", "imprint": "Aliqulov, Teshavoy (2017). Ruscha-o'zbekcha lug'at. Tashkent: O'zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-lugat/", "page": "216"}, "pos": "ж", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ПРОЗА", "raw_meaning": "-ы (мн. нет) ж proza, nasr; художественная проза badiiy proza; писать прозой nasrda yozmoq; изучать поэзию и прозу nazm va nasrni o'rganmoq."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "591"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "proza", "raw_meaning": "n prose; ~ bilan yozmoq write in prose"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha mavzuli lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ ТЕМАТИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ", "kind": "Tarjima", "imprint": "Тихонов, А. Н.; Хатамов, Н. Т.; Емельянова, С. А.; Тихонова, М. Ю. (1975). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ ТЕМАТИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-tematicheskiy-slovar/", "page": "268"}, "pos": "ж.", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "проза, -ы, ж.", "raw_meaning": "проза"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "129"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "proza", "raw_meaning": "Prosa f"}}, {"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "238"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "(лат. prosa oratio — тўғри, эркин нутқ сўзидан) — проза, наср. Адабий ижоддаги икки асосий типдан бири; вазн ва қофияга эга бўлмаган нутқ шакли. Проза адабий ижоддаги нутқ типларидан бири сифатида ўз имконият ва воситалари, шакли ва тутган ўрни жиҳатидан ажралиб туради. Ҳақиқий маънодаги бадиий проза поэзияга қараганда нисбатан кейинроқ — Ғарб адабиётида Уйғониш даврида юзага келди. Ўрта асрлардаги наср Ғарб адабиётида ҳам, Шарқ адабиётида ҳам, ўз характери жиҳатидан ярим бадиийликка эга бўлиб, унда тарихий, илмий ва соф бадиий асарлар аралаш ҳолда яратилган. Масалан, XV аср ўзбек прозасига асосан Навоийнинг «Маҳбубул-қулуб», «Мезонул-авзон», «Вақфия», «Муншаот», «Тарихи мулуки Ажам», «Тарихи анбиё ва ҳукамо» каби асарлари мансуб бўлиб, улар ҳам бадиий, ҳам тарихий хроникал характер касб этади. Уларга хос асосий хусусият ритмиклик бўлиб, у мазкур асарларда қўлланилган сажъ воситасида юзага келган. Ғарб адабиётида маърифатчилик даврига келиб, роман, новелла, насрий драмалар ҳам юзага кела бошлади. Г. Флобер, А. П. Чехов, М. Горький, К. Федин, М. Пришвин ва Э. Хемингуэй каби ижодкорларнинг фикрича, бадиий наср ёзма ва оғзаки нутқдан фарқланади ҳамда у ўзининг нозик ритмик табиатига эга бўлади. Шунинг учун ҳам бадиий наср ёзувчидан катта маҳорат, куч талаб қилади. Бадиий насрнинг ўзига хос хусусиятларини бадиий насрий нутқнинг ташқи шаклий хусусиятлари билангина белгиламаслик лозим. Чунки бадиий насрий нутқнинг шеърий нутқдан фарқли ўзига хос образли восита ва имкониятлари мавжуд. Булар кўчимларнинг меъёри ва тутган ўрни, ифоданинг шартли, қисқа ва тафсилийлиги каби кўпгина жиҳатларда намоён бўлади. Бадиий наср ўз табиатига кўра, кўпроқ эпикликка мойил бўлса, шеър табиати лиризм билан эмоционаликка мойилдир. Ўзбек совет адабиётида реалистик насрнинг пайдо бўлиши ва камолотида халқ оғзаки насри, классик адабиётдаги наср ва, хусусан, рус бадиий насрининг илғор анъаналари катта роль ўйнади. Ўзбек совет бадиий насрининг вужудга келиши Абдулла Қодирий ва Садриддин Айний каби атоқли адибларнинг ижоди, анъаналари билан боғлиқдир. Кейинчалик Ойбек, А. Қаҳҳор, Ҳ. Шамс, Ойдин, Ш. Рашидов, Ҳ. Ғулом, Мирмуҳсин, А. Мухтор, О. Ёқубов, П. Қодиров каби ёзувчилар ўзбек бадиий насрининг ривожига ўзларининг самарали ҳиссаларини қўшдилар.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Проза", "raw_meaning": "(лат. prosa oratio — тўғри, эркин нутқ сўзидан) — проза, наср. Адабий ижоддаги икки асосий типдан бири; вазн ва қофияга эга бўлмаган нутқ шакли. Проза адабий ижоддаги нутқ типларидан бири сифатида ўз имконият ва воситалари, шакли ва тутган ўрни жиҳатидан ажралиб туради. Ҳақиқий маънодаги бадиий проза поэзияга қараганда нисбатан кейинроқ — Ғарб адабиётида Уйғониш даврида юзага келди. Ўрта асрлардаги наср Ғарб адабиётида ҳам, Шарқ адабиётида ҳам, ўз характери жиҳатидан ярим бадиийликка эга бўлиб, унда тарихий, илмий ва соф бадиий асарлар аралаш ҳолда яратилган. Масалан, XV аср ўзбек прозасига асосан Навоийнинг «Маҳбубул-қулуб», «Мезонул-авзон», «Вақфия», «Муншаот», «Тарихи мулуки Ажам», «Тарихи анбиё ва ҳукамо» каби асарлари мансуб бўлиб, улар ҳам бадиий, ҳам тарихий хроникал характер касб этади. Уларга хос асосий хусусият ритмиклик бўлиб, у мазкур асарларда қўлланилган сажъ воситасида юзага келган. Ғарб адабиётида маърифатчилик даврига келиб, роман, новелла, насрий драмалар ҳам юзага кела бошлади. Г. Флобер, А. П. Чехов, М. Горький, К. Федин, М. Пришвин ва Э. Хемингуэй каби ижодкорларнинг фикрича, бадиий наср ёзма ва оғзаки нутқдан фарқланади ҳамда у ўзининг нозик ритмик табиатига эга бўлади. Шунинг учун ҳам бадиий наср ёзувчидан катта маҳорат, куч талаб қилади. Бадиий насрнинг ўзига хос хусусиятларини бадиий насрий нутқнинг ташқи шаклий хусусиятлари билангина белгиламаслик лозим. Чунки бадиий насрий нутқнинг шеърий нутқдан фарқли ўзига хос образли восита ва имкониятлари мавжуд. Булар кўчимларнинг меъёри ва тутган ўрни, ифоданинг шартли, қисқа ва тафсилийлиги каби кўпгина жиҳатларда намоён бўлади. Бадиий наср ўз табиатига кўра, кўпроқ эпикликка мойил бўлса, шеър табиати лиризм билан эмоционаликка мойилдир. Ўзбек совет адабиётида реалистик насрнинг пайдо бўлиши ва камолотида халқ оғзаки насри, классик адабиётдаги наср ва, хусусан, рус бадиий насрининг илғор анъаналари катта роль ўйнади. Ўзбек совет бадиий насрининг вужудга келиши Абдулла Қодирий ва Садриддин Айний каби атоқли адибларнинг ижоди, анъаналари билан боғлиқдир. Кейинчалик Ойбек, А. Қаҳҳор, Ҳ. Шамс, Ойдин, Ш. Рашидов, Ҳ. Ғулом, Мирмуҳсин, А. Мухтор, О. Ёқубов, П. Қодиров каби ёзувчилар ўзбек бадиий насрининг ривожига ўзларининг самарали ҳиссаларини қўшдилар."}}]}