Палиндром или превертень

Палиндром или превертень

1. (гр. palindromos — қайтувчи; parin — орқа ва dromos — чопиш сўзларидан) — палиндром. Чапдан ўнгга ва ўнгдан чапга ўқилганда айни бир хил маънони англатувчи шеър сатри ёки сўз. Палиндром уч хил бўлади: а) палиндром сўз; б) палиндром гап; в) палиндром бириқма. Палиндром сўзларга тут, ака, амма, қоқ, икки кабилар мансуб бўлиб, уларнинг юзага келиши тил қонуниятлари билан боғлиқдир, яъни табиийдир. Аммо палиндром гаплар бирор шахснинг мақсади билан боғлиқ бўлиб, улар турли стилистик функция бажаради. Палиндром гапларнинг стилистик имкониятларини яхши билган шоирлар улардан ўз шеъриятида унумли фойдаланади. Масалан, Ҳабибийнинг «Жаҳоним ўзинг» ғазали палиндром гап асосига қурилган: Жону жаҳоним ўзинг, ному нишоним ўзинг, Ному нишоним ўзинг, жону жаҳоним ўзинг... Палиндром гаплар кўпинча турлича стилистик фигураларни қўллаш мақсадида тузилади. Шунинг учун ҳам бундай гаплар шеъриятда сўз ўйинларини юзага келтирувчи асосий восита ҳисобланади. Палиндром бирикмалар ўз хусусиятлари жиҳатидан палиндром гаплардан фарқланмайди. Масалан: Кўзинг не бало қаро бўлибтур, Ким жонга қаро бало бўлибтур. (Навоий)