{"headword": "Обрядовая поэзия или обрядовые песни", "key": "obryadovaya poeziya ili obryadovie pesni", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "204"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Xalq ogʻzaki ijodidagi turli marosimlar bilan bogʻliq qoʻshiqlar. Marosim qoʻshiqlari asosan ikki turkumga boʻlinadi: 1. Toʻy-hasham va oʻlim marosimlarida yoki turli diniy hamda mavsumiy urf-odatlarga bogʻliq marosimlarda aytiladigan qoʻshiqlar. Bularga yor-yor, oʻlan, kelin salom, yigʻi-yoʻqlov, ramazon kabi poeziya xillari kiradi. Yer-yorlar juda ham qadimiy boʻlib, ularda har bir davrning izlari saqlanib qolgan. Masalan, feodalizm jamiyatidagi yor-yorlarda oʻz sevgani qolib, boshqa kishiga zoʻrlik bilan uzatilgan qizlarning dard-alami, begona xonadonga xizmatkor sifatida uzatilayotgan qizning faryod-figʻoni kuylanadi: Yor-yor aytsam, jamoat, xush dengizlar, yor-yor Xush bormikan degani, doʻst bormikan, yor-yor. Ota-onasin uyini suv oldirib, yor-yor Oblo birov uyini quvontirib, yor-yor. Qizday mungligʻ dunyoda hech bormikan, yor-yor. Zamonaviy yor-yorlarda esa kelinning baxt-saodati, husn-u latofati madh etiladi, sevishganlarga baxt tilanadi: Qalam-qalam qoshlari chizilgandek, yor-yor Noʻxat-noʻxat xollari yozilgandek, yor-yor. Davlat bilan yetgaysan murodingga, yor-yor Hech nihoyat boʻlmagay avlodingiz, yor-yor. Kelin salomlar koʻpincha kelin kuyovning uyiga keltirilgach, hovli sahnida gulxan yoqilib, shu gulxan atrofida uni aylantirish paytida birga kuzatib kelgan dugonalari, yaqinlari tomonidan aytiladi va ularda kuyovning oʻziga, uning oila aʼzolariga hamda yaqinlariga hazilomuz misralar orqali salomlar yoʻllanadi: Toʻlib ogʻgan soydek, Oʻn toʻrt kunlik oydek, Kuyov pochchamga salom. Bogʻ orqasidan yoʻl bergan, Hamyonidan pul bergan, Quda buvamga salom... Yigʻi-yoʻqlovlar marsiya janrining xalq ogʻzaki ijodidagi turi boʻlib, ularda dahshatli oʻlim, uning shafqatsizligidan", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Обрядовая поэзия или обрядовые песни", "raw_meaning": "— маросим поэзияси ёки маросим қўшиқлари. Халқ оғзаки ижодидаги турли маросимлар билан боғлиқ қўшиқлар. Маросим қўшиқлари асосан икки туркумга бўлинади: 1. Тўй-ҳашам ва ўлим маросимларида ёки турли диний ҳамда мавсумий урф-одатларга боғлиқ маросимларда айтиладиган қўшиқлар. Буларга ёр-ёр, ўлан, келин салом, йиғи-йўқлов, рамазон каби поэзия хиллари киради. Ер-ёрлар жуда ҳам қадимий бўлиб, уларда ҳар бир даврнинг излари сақланиб қолган. Масалан, феодализм жамиятидаги ёр-ёрларда ўз севгани қолиб, бошқа кишига зўрлик билан узатилган қизларнинг дард-алами, бегона хонадонга хизматкор сифатида узатилаётган қизнинг фарёд-фиғони куйланади: Ёр-ёр айтсам, жамоат, хуш денгизлар, ёр-ёр Хуш бормикан дегани, дўст бормикан, ёр-ёр. Ота-онасин уйини сув олдириб, ёр-ёр Обло биров уйини қувонтириб, ёр-ёр. Қиздай мунглиғ дунёда ҳеч бормикан, ёр-ёр. Замонавий ёр-ёрларда эса келиннинг бахт-саодати, ҳусну латофати мадҳ этилади, севишганларга бахт тиланади: Қалам-қалам қошлари чизилгандек, ёр-ёр Нўхат-нўхат холлари ёзилгандек, ёр-ёр. Давлат билан етгайсан муродингга, ёр-ёр Ҳеч ниҳоят бўлмагай авлодингиз, ёр-ёр. Келин саломлар кўпинча келин куёвнинг уйига келтирилгач, ҳовли саҳнида гулхан ёқилиб, шу гулхан атрофида уни айлантириш пайтида бирга кузатиб келган дугоналари, яқинлари томонидан айтилади ва уларда куёвнинг ўзига, унинг оила аъзоларига ҳамда яқинларига ҳазиломуз мисралар орқали саломлар йўлланади: Тўлиб оққан сойдек, Ўн тўрт кунлик ойдек, Куёв поччамга салом. Боғ орқасидан йўл берган, Ҳамёнидан пул берган, Қуда бувамга салом... Йиғи-йўқловлар марсия жанрининг халқ оғзаки ижодидаги тури бўлиб, уларда даҳшатли ўлим, унинг шафқатсизлигидан"}}]}