Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat
-
м 1. usul, yoʻsin, tarz, ravish; образ действий harakat yoʻsini; образ мыслей fikr yuritish tarzi, fikrlash ravishi; образ жизни turmush tarzi; 2. sifat yoki olmoshlar bilan birga, ravish maʼnosida qoʻllanadi; главным образом asosan; koʻpincha; каким образом? qanday qilib?, qanday yoʻl bilan?; таким образом shunday qilib; решительным образом keskin suratda; внимательным образом diqqat-eʼtibor bilan; 3. obraz, siymo; женские образы в произведениях Пушкина Pushkin asarlarida ayollar obrazi.
Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati
-
— образ. Санъат ва адабиётда ҳаётни ўзига хос бадиий шаклда акс эттирган манзара ва характерлар. Воқеликни санъат ва адабиётда образлар воситасида акс эттириш ҳақидаги қарашлар Аристотель замонидан буён мавжуд бўлса ҳам, бироқ асосан XIX асрнинг биринчи ярмига келиб Гегель, В. Г. Белинский каби мутафаккирларнинг асарларида тўлиқ шаклланди. Шунинг учун ҳам образ тушунчаси ўз характери ва мазмунига кўра жуда мураккаб ва айни пайтда кенг қамровли тушунчадир. Объектив воқеликнинг у ёки бу тарзда инсон онгидаги инъикоси кенг маънода образнинг асосини ташкил этади. Шунинг учун ҳам образ термини қайси ўринда, қайси маънода ва ижтимоий онг шаклларининг қай бирида қўлланишига қараб, кескин фарқланувчи маъноларга эга бўлади. Инсон ижтимоий онгининг шакллари ўз табиати, функцияси ва характерига кўра икки катта қисмга: фан ҳамда санъат ва адабиётга ажралади. Шундай экан, фанда ҳам образ мавжуд. Чунки бирор илмий фикрни исботлаш, тасдиқлаш учун олим у ёки бу нарсани, унинг образларини келтиради. Бироқ фандаги образ ҳеч қандай эмоционалликсиз, қуруқ фактографик ва айни пайтда воқеликни аниқ копиялашдан иборат бўлади. Чунки фан исботлайди, адабиёт ва санъат эса кўрсатади. Санъат ва адабиётдаги образ воқеликнинг конкрет шахс (ижодкор) тафаккури, ҳиссий олами призмасидан ўтиб, унинг қайтадан бойитилган ҳолдаги тикланиши, жонланишидан иборатдир. Бу мураккаб жараёнда санъаткорнинг эстетик идеали, дунёқараши, руҳий олами, ғоявий позицияси ва ижодий тажрибаси етакчилик қилади, воқелик шу асосда қайтадан жонланади, образли тасвирга эга бўлади. Демак, санъат ва адабиётдаги акс эттириш актив инъикосдан иборатдир. Чунки адабиётда ҳар бир образ инсонга «қандай бўлиши керак эди, қандай бўлиши лозим» деган нарсани уқтиришга хизмат қилади. Санъат ва адабиётнинг воқеликнинг образлар воситасида акс эттиришининг ижтимоий функцияси ҳам, тарбиявий кучи ҳам, йўналтирувчилик қудрати ҳам худди мана шунда. Адабиёт ва санъат воқеликни образлар воситасида акс эттирар экан, ҳар бир асарда тасвирланган нарса, предмет ёки иштирок этувчи шахслар кенг маънода образ дейилади. Аммо, шунга қарамай, образ термини адабиёт ва санъатда бирмунча чегараланган маънода — фақат инсонга нисбатан қўлланилади. Образ термини худди ана шу маънода
Psixologiya terminlarining izohli lugʻati
-
— образ (тасвир); ташқи оламнинг инсон онгида акс этишини ифодалайдиган термин; дунёни акс эттиришнинг ҳар қандай формаси — абстракт мантиқий акс эттириш ҳам шунга киради; объектив оламни акс эттиришнинг фақат сезги, идрок ва тасаввурлардан иборат ҳиссий формаси.
Maqoladagi xato haqida xabar berish
