{"headword": "Научно-фантастическая литература", "key": "nauchno fantasticheskaya literatura", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "196"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "ilmiy-fantastik adabiyot. Fan va texnika taraqqiyoti istiqbollarini, inson, tabiat sirlarini qanday ochib berishini qiziqarli tarzda, xayoliy voqealar yordamida aks ettiruvchi badiiy asarlar. Bunday asarlar asosida yotgan ilmiy fantastikaning xarakteri baʼzan haqiqatga juda yaqin boʻlsa, baʼzan ilmiy jihatdan notoʻgʻri boʻlishi ham mumkin. Shuningdek, ayrim asarlarda ilmiy fantastika fan va texnika taraqqiyoti natijasida qoʻlga kiritilishi muqarrar boʻlgan ilmiy qarashlardan iborat boʻlsa, baʼzan hech qachon amalga oshmaydigan xayoliy uydirma boʻlib qoladi. Oʻz gʻoyalarini targʻib qilish maqsadida fanning turli sohalaridagi olimlar ham ilmiy-fantastik adabiyotga murojaat etganlar. Masalan, rus aviatsiyasining otasi K. E. Siolkovskiy, akademik Obruchev bir nechta fantastik roman yozganlar. Ilmiy-fantastik asarlar ijod etuvchi yozuvchilar fan va texnika taraqqiyotiga turlicha munosabatda boʻladilar. Masalan, Jyul Vern (1828—1905) oʻzining koʻpgina asarlarida tabiatshunoslik va texnika fanlari insoniyatni olijanoblikka olib keladi, deb qaragan boʻlsa, ilmiy-fantastik adabiyotning ikkinchi bir buyuk namoyandasi Gerbert Uels oʻz asarlarida fan va texnika taraqqiyoti yutuqlari bilangina chegaralanib qolmaydi, balki ilmiy-texnik revolyutsiya jarayonida shaxsning maʼnaviy kamoloti kabi masalalarni ham qamrab oladi. Hozirgi paytda fan va texnikaning mislsiz rivojlanishi ilmiy-fantastik adabiyotning gurkirab oʻsishiga zamin yaratdi. Ilmiy-fantastik yozuvchilar safi kengaydi. Kapitalistik mamlakatlarda ham ilmiy-fantastik adabiyot rivojlangan boʻlib, ularda koʻproq pessimizm, fan va texnika taraqqiyoti orqali inson yuragiga qoʻrquv solish kabi gʻoyalar targʻib qilinadi. Ilmiy-fantastik adabiyot, klassik adabiyotdagi ayrim motivlarni hisobga olmaganda, asosan sovet davrida yuzaga keldi. Oʻzbek yozuvchilaridan Hojiakbar Shayxov («Rene jumbogʻi», «Olis sayyorada», «Ajib yulduzlar»), Gʻani Jahongirov («Oyga uchish», «Quyosh farzandi»), Obid Akramxoʻ-", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Научно-фантастическая литература", "raw_meaning": "— илмий-фантастик адабиёт. Фан ва техника тараққиёти истиқболларини, инсон, табиат сирларини қандай очиб беришини қизиқарли тарзда, хаёлий воқеалар ёрдамида акс эттирувчи бадиий асарлар. Бундай асарлар асосида ётган илмий фантастиканинг характери баъзан ҳақиқатга жуда яқин бўлса, баъзан илмий жиҳатдан нотўғри бўлиши ҳам мумкин. Шунингдек, айрим асарларда илмий фантастика фан ва техника тараққиёти натижасида қўлга киритилиши муқаррар бўлган илмий қарашлардан иборат бўлса, баъзан ҳеч қачон амалга ошмайдиган хаёлий уйдирма бўлиб қолади. Ўз ғояларини тарғиб қилиш мақсадида фаннинг турли соҳаларидаги олимлар ҳам илмий-фантастик адабиётга мурожаат этганлар. Масалан, рус авиациясининг отаси К. Э. Циолковский, академик Обручев бир нечта фантастик роман ёзганлар. Илмий-фантастик асарлар ижод этувчи ёзувчилар фан ва техника тараққиётига турлича муносабатда бўладилар. Масалан, Жюль Верн (1828—1905) ўзининг кўпгина асарларида табиатшунослик ва техника фанлари инсониятни олижанобликка олиб келади, деб қараган бўлса, илмий-фантастик адабиётнинг иккинчи бир буюк намояндаси Герберт Уэлс ўз асарларида фан ва техника тараққиёти ютуқлари билангина чегараланиб қолмайди, балки илмий-техник революция жараёнида шахснинг маънавий камолоти каби масалаларни ҳам қамраб олади. Ҳозирги пайтда фан ва техниканинг мислсиз ривожланиши илмий-фантастик адабиётнинг гуркираб ўсишига замин яратди. Илмий-фантастик ёзувчилар сафи кенгайди. Капиталистик мамлакатларда ҳам илмий-фантастик адабиёт ривожланган бўлиб, уларда кўпроқ пессимизм, фан ва техника тараққиёти орқали инсон юрагига қўрқув солиш каби ғоялар тарғиб қилинади. Илмий-фантастик адабиёт, классик адабиётдаги айрим мотивларни ҳисобга олмаганда, асосан совет даврида юзага келди. Ўзбек ёзувчиларидан Ҳожиакбар Шайхов («Рене жумбоғи», «Олис сайёрада», «Ажиб юлдузлар»), Ғани Жаҳонгиров («Ойга учиш», «Қуёш фарзанди»), Обид Акрамхў-"}}]}