{"headword": "muxammas", "key": "muxammas", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Beshburchak.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Besh misradan tuzilgan, oʻziga xos qofiyalanishga ega bir necha banddan iborat sheʼriy janrlardan biri.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source_url": "https://izoh.uz/word/muxammas"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "556"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "muxammas", "raw_meaning": "n mat. pentagon"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "114"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Besh misradan iborat boʻlgan sheʼr.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "МУХАММАС", "raw_meaning": "MUHAMMES Беш мисрадан иборат бўлган шеър."}}, {"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "189"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "ар. مخمس — бешлик сўзидан", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Lirik turga mansub klassik adabiyotda ham, hozirgi davr adabiyotida ham mavjud sheʼriy janrlardan biri. Muxammas besh misradan tuzilgan bir necha bandlardan iborat boʻlib, a-a-a-a-a, b-b-b-b-a va h.k. tarzida qofiyalanadi. Muxammas ikki xil boʻladi: 1. Mustaqil muxammaslar. Bunday muxammaslar Sharq adabiyotshunosligida «tabʼi xud muxammas» deb yuritiladi. Ular klassik adabiyotda juda koʻp uchraydi. Navoiyning bir muxammasidan keltirilgan quyidagi band tabʼi xud muxammasga misol boʻla oladi: ...Gar meni majnuni shaydo noʻya qilsai bahr-u bar, Yoʻqsa shahru kuy aro har yon yugursam bexabar, Demagikim, har eshikka nevchun aylabsan guzar, Ey pari, gar telbarab boʻlmish Navoiy darbadar, Bu durur maqsud angakim, istagay har yon seni. 2. Biror shoir gʻazaliga bogʻlangan muxammas. Bunday muxammaslar taxmis deb yuritiladi. Taxmisni shoir oʻzga shoirlar ijodidagi biror gʻazaldan taʼsirlanish natijasida yaratadi va muxammasda oʻsha gʻazaldagi fikr rivojlantiriladi, oʻz davri yoki sharoitiga moslashtiriladi. Taxmisda har bir banddagi dastlabki uch misra muxammas bogʻlovchi shoirga taalluqli boʻlsa, keyingi ikki misra gʻazal egasiga taalluqlidir. Oʻzbek adabiyoti tarixida taxmis juda ham koʻp yaratilgan. Oʻzbek sovet sheʼriyatida esa Habibiy, Charxiy, S. Abdulla, Vasfiy, Chustiy, E. Vohidov, A. Oripov, Omon Matjon, Jamol Kamol, Oydin Hojiyeva kabi shoirlar bu janrda muvaffaqiyat bilan asarlar yaratishdi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "sinonim", "target": "пятистишие"}], "extra": {"raw_word": "Мухаммас", "raw_meaning": "(ар. مخمس — бешлик сўзидан) или пятистишие — мухаммас. Лирик турга мансуб классик адабиётда ҳам, ҳозирги давр адабиётида ҳам мавжуд шеърий жанрлардан бири. Мухаммас беш мисрадан тузилган бир неча бандлардан иборат бўлиб, а-а-а-а-а, б-б-б-б-а ва ҳ.к. тарзида қофияланади. Мухаммас икки хил бўлади: 1. Мустақил мухаммаслар. Бундай мухаммаслар Шарқ адабиётшунослигида «табъи худ мухаммас» деб юритилади. Улар классик адабиётда жуда кўп учрайди. Навоийнинг бир мухаммасидан келтирилган қуйидаги банд табъи худ мухаммасга мисол бўла олади: ...Гар мени мажнуни шайдо нўя қилсаи баҳру бар, Йўқса шаҳру куй аро ҳар ён югурсам бехабар, Демагиким, ҳар эшикка невчун айлабсан гузар, Эй пари, гар телбараб бўлмиш Навоий дарбадар, Бу дурур мақсуд ангаким, истагай ҳар ён сени. 2. Бирор шоир ғазалига боғланган мухаммас. Бундай мухаммаслар тахмис деб юритилади. Тахмисни шоир ўзга шоирлар ижодидаги бирор ғазалдан таъсирланиш натижасида яратади ва мухаммасда ўша ғазалдаги фикр ривожлантирилади, ўз даври ёки шароитига мослаштирилади. Тахмисда ҳар бир банддаги дастлабки уч мисра мухаммас боғловчи шоирга тааллуқли бўлса, кейинги икки мисра ғазал эгасига тааллуқлидир. Ўзбек адабиёти тарихида тахмис жуда ҳам кўп яратилган. Ўзбек совет шеъриятида эса Ҳабибий, Чархий, С. Абдулла, Васфий, Чустий, Э. Воҳидов, А. Орипов, Омон Матжон, Жамол Камол, Ойдин Ҳожиева каби шоирлар бу жанрда муваффақият билан асарлар яратишди."}}]}