{"headword": "Mufradat", "key": "mufradat", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "188"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "ар. فرد — якка, танҳо сўзидан", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Bir baytdan iborat mustaqil sheʼriy asar, fardlar majmuasi. Fard arab, fors-tojik, oʻzbek klassik adabiyotida keng tarqalgan sheʼriy shakl boʻlib, u fikrni ixcham, loʻnda bayon qilishi hamda masnaviyga oʻxshash qofiyalanishi bilan alohida oʻrin tutadi. Masalan: Xaliq oʻlgon saxiydin elga boʻldi ikki baxshoyish, Ham ehsonidin oroyish, ham axloqidin osoyish. (Alisher Navoiy.) Baʼzan fardlar gʻazaldagi ayrim baytlar (koʻproq matlaʼ) bilan oʻxshash yoki aynan chiqib qolishi ham mumkin. Bunday holni quyidagicha izohlash mumkin: shoir oʻzining fikr va tuygʻulari taʼsirida dastlab fard yaratgan. Keyinchalik ayrim fardlardagi fikrni rivojlantirib, oʻsha fard asosida gʻazal yaratgan boʻlishi mumkin. Fardlar ham gʻazal, murabbaʼ, muxammas, musaddas, musamman, ruboiy, tuyuq va boshqa janrlar kabi, Sharq devon tuzish anʼanasida oʻzining oʻrniga ega. Masalan, devonda fard qitʼalardan soʻng eng oxirgi oʻrinda beriladi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "sinonim", "target": "муфрадот"}], "extra": {"raw_word": "Муфрадат (ар. فرد — якка, танҳо сўзидан)", "raw_meaning": "— муфрадот. Бир байтдан иборат мустақил шеърий асар, фардлар мажмуаси. Фард араб, форс-тожик, ўзбек классик адабиётида кенг тарқалган шеърий шакл бўлиб, у фикрни ихчам, лўнда баён қилиши ҳамда маснавийга ўхшаш қофияланиши билан алоҳида ўрин тутади. Масалан: Халиқ ўлгон сахийдин элга бўлди икки бахшойиш, Ҳам эҳсонидин оройиш, ҳам ахлоқидин осойиш. (Алишер Навоий.) Баъзан фардлар ғазалдаги айрим байтлар (кўпроқ матлаъ) билан ўхшаш ёки айнан чиқиб қолиши ҳам мумкин. Бундай ҳолни қуйидагича изоҳлаш мумкин: шоир ўзининг фикр ва туйғулари таъсирида дастлаб фард яратган. Кейинчалик айрим фардлардаги фикрни ривожлантириб, ўша фард асосида ғазал яратган бўлиши мумкин. Фардлар ҳам ғазал, мураббаъ, мухаммас, мусаддас, мусамман, рубоий, туюқ ва бошқа жанрлар каби, Шарқ девон тузиш анъанасида ўзининг ўрнига эга. Масалан, девонда фард қитъалардан сўнг энг охирги ўринда берилади."}}]}