МЕТОД АКТУАЛИЗМА

МЕТОД АКТУАЛИЗМА

1. Актуализм методи — Ер тузилишини, ҳаракатини, ривожланишини, литосферада содир бўладиган деформацияларни, астеносфера ва мантияда юзага келадиган манбаларни замонавий — актуализм нуқтаи назардан ўрганиш методи. 1960-йилларга келиб, Ер илми — геологияда плиталар тектоникаси ёки литосфера плиталари тектоникаси деб ном олган янги назария шакллана бошлади. Бу назарияга кўра, Ер қаърида кечадиган жараёнлар турли геологик даврларда турлича бўлиб, биргина назарияга бўйсунмаслиги аниқланди ва кейинги йилларда олимларнинг бу соҳада олиб бораётган кузатувлари, плиталар тектоникаси назариясидан умум назарияга ўтишдаги муҳим босқич бўлди. Айниқса, қитъалар ҳаракати ҳақидаги фикрларни ривожланишига океанларда олиб борилган кузатувлар катта туртки бўлди. Океан сатҳи тузилиши ҳақидаги маълумотлар кўпайиши билан плиталар тектоникаси назариясига кўпгина ойдинликлар кирди. Бу даврда океан остида оғирлик кучларининг тақсимланишини ўлчаш орқали океан ости тузилишини қисман аниқлаш мумкин бўлди. Кейинчалик, океан чуқурлигини ўлчайдиган эхолотлар, магнит майдонини ўлчайдиган магнитометрлар, иссиқлик омилини ўлчайдиган асбоблар ихтиро қилинди. Ана шу асбоблар ёрдамида океан ости тузилишининг харитаси ишлаб чиқилди. Шунингдек, сув ости кемалари ва космосдан олинган фототасвирлардан фойдаланиб, океан ўрталиқ тоғ тизмалари ва океан новлари кашф этилди. Ҳозирги вақтга келиб сайёрамизнинг қаттиқ қобиғининг таркиби ва тузилишини ўрганиш, уларнинг ётиш ҳолатларини ўзгартирувчи жараёнларни вужудга келтирувчи кучларни ва манбаларни аниқлаш муҳим вазифалардан бири ҳисобланади. Бу мақсадда юқорида қайд қилинган усуллардан ташқари, махсус геофизик методлардан: сейсмика, магнитометрия, гравиметрия, геотермия, магниттеллурли зондлаш ва б.; геокимёвий методлардан: петрокимё ва изотоп кимёсидан