МАНТИЙНЫЕ ПЛЮМЫ (ИЛИ ПЛЮМЫ) — Мантия плюмлари (ёки плюмлар)

МАНТИЙНЫЕ ПЛЮМЫ (ИЛИ ПЛЮМЫ) — Мантия плюмлари (ёки плюмлар)

1. мантиянинг чуқур қатламларидан энсиз устун шаклида юқорига кўтарилаётган қизиган моддалар. Плюмлар ернинг 700 км ва ундан чуқурроқ қисмларида пайдо бўлади. Айрим маълумотларга кўра, уларнинг диаметри 100 дан 240 км гача бўлиб, йилига 2 м тезликда юқорига кўтарилади. М.п. диаметри 1000 км гача бўлган гумбазлар ҳосил қилади, уларнинг марказий қисми атроф жойлардан 1—2 км юқорига кўтарилиб туради. М.п. ҳам плиталарнинг ички қисмларида, ҳам плиталар оралиғидаги дивергент (океан ўрталиқ тоғ тизмалари) чегараларида учрайди. Плиталарнинг ички қисмидагиларига Гавайи ороли остидаги плюм мисол бўлолади. Ушбу турдаги плюм плита қизиган нуқталарини ёки гавайи туридаги қизиган нуқталарни вужудга келтиради. Плиталарнинг дивергент чегарасида жойлашган плюмга Исландия остидаги плюм мисол бўлолади. Ушбу турдаги плюм океан ўрталиғида қизиган нуқталарни ёки исланд туридаги қизиган нуқталарни ҳосил қилади. Мантиянинг чуқур қисмларидан қовушқоқлиги кам, оқувчан, атрофдаги жинсларга нисбатан енгилроқ моддалар юқорига кўтарилади. Улар пластик қаттиқ модда (ёки қисман эриган) ҳолатда бўлиб, тузли диапир кўринишида кўтарилади. Плюмлардаги мантия моддалари қовушқоқлиги 10 пуазга тенг бўлади (П.Р.Вогт, 1973). Плюм моддасидаги босимнинг пасайиши унинг эриган қисми ҳажмининг ошишига олиб келади ва ўз навбатида плюмни янада юқорига кўтарилишга сабаб бўлади. Бундай қизиган нуқта районларида юқори вулканик фаоллик кузатилади. Океан ва континентал областлар плюмлари ажратилади.