{"headword": "MAKRONEODNORODNOST — Makroharxillilik", "key": "makroneodnorodnost makroharxillilik", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "276"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "коллектор ва ноколлекторнинг қатлам майдони чегарасида (горизонт, ишлатиш объектида) тарқалиши. М., асосан, икки кўринишда: 1) маҳсулдор қатламни горизонт ва қатчаларга ажралишида; 2) айрим қатлам ва қатчаларни узуқ-узуқ бўлиб тарқалишида намоёнланади. Кесимнинг табақаланиш коэффициенти билан тавсифлаш мумкин: $\\text{k}_{\\text{т}} = \\left( \\sum l_i \\right) \\!\\! / n$ , бунда $l_i$ — $i$ қудуқ коллектордаги қатчалар сони; $n$ — қудуқлар сони. Шунингдек, кесимнинг М.гини ифодалашда қумлилик коэффициентидан ҳам фойдаланилади: $\\text{K}_{\\text{к}} = [\\sum \\left(\\text{h}_{\\text{с}} / \\text{h}_{\\text{у}}\\right)] / \\text{n}$, бунда $\\text{h}_{\\text{с}}$ — алоҳида қудуқдаги қатламнинг фойдали қалинлиги; $\\text{h}_{\\text{у}}$ — ўша қудуқдаги қатламнинг умумий қалинлиги; $\\text{n}$ — қудуқлар сони. $\\text{K}_{\\text{т}}$ ва $\\text{K}_{\\text{к}}$ бирга ишлатилганда кесимнинг М. ҳақида тасаввур қилиш мумкин. $\\text{K}_{\\text{т}}$ қанча кўп, $\\text{K}_{\\text{к}}$ эса кам бўлса, М. шунча юқори бўлади. Қатламнинг М.гини майдон бўйлаб тавсифлашда сифат белгиси сифатида статистик мажмуанинг дисперсияси $\\sigma^2$ ишлатилади. Бунинг ёрдамида қатламларнинг майдондаги изчиллиги баҳоланади. $\\sigma^2 = \\text{w}(1-\\text{w})$, бунда $\\text{w}=\\text{n}_{\\text{l}}/\\text{n}$; $\\text{n}_{\\text{l}}$ — коллекторлар бор қудуқлар сони; $\\text{n}$ — ковланган қудуқларнинг умумий сони. М.нинг тавсифи сифатида литологик боғлиқлик коэффициенти $\\text{K}_{\\text{боғ}}$ дан фойдаланилади. Коэффициент икки қатлам коллекторларининг туташиш даражасини баҳолайди: $\\text{K}_{\\text{боғ}} = \\text{F}_{\\text{боғ}} / \\text{F}$ , бунда $\\text{F}_{\\text{боғ}}$ — туташган участкалар майдонларининг йиғиндиси; $\\text{F}$ — уюмнинг умумий майдони. М. ни ўрганиш қуйидаги масалаларни ечишда муҳим роль ўйнайди; — қатлам чегарасида нефть ва газ омбори бўлиб хизмат қиладиган мураккаб геологик жинсларнинг шаклини аниқлаш; — қатчалар қўшилиши натижасида пайдо бўладиган ноколлекторлар ва коллекторларнинг катта қалинликда бўлган участкаларни аниқлаш; — кондан фойдаланиш ишларини лойиҳалашда чиқариб олувчи ва ҳайдаш қудуқларининг жойлашишини асослаб бериш; — сув-нефть туташ юзаси қийин ва фаол кўтариладиган участкаларини аниқлаш; — уюмни ишлашда нефть ва газни бир қатламдан иккинчисига оқиб ўтадиган жойини аниқлаш; — уюмни ишлашга жалб қилиниш даражасини башоратлаш. Маҳсулдор қатламларнинг М.гини мукаммал ўрганиш кўп сонли қудуқлар ковлангандан кейин амалга оширилади. Ҳозирги вақтда қатламларнинг М. геологик-геофизик, тажриба, тадқиқотлар ва гидродинамик методлар билан ўрганилмоқда. Математик статистика усуллари ҳам кенг қўлланилмоқда.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "МАКРОНЕОДНОРОДНОСТЬ — Макроҳархиллилик", "raw_meaning": "коллектор ва ноколлекторнинг қатлам майдони чегарасида (горизонт, ишлатиш объектида) тарқалиши. М., асосан, икки кўринишда: 1) маҳсулдор қатламни горизонт ва қатчаларга ажралишида; 2) айрим қатлам ва қатчаларни узуқ-узуқ бўлиб тарқалишида намоёнланади. Кесимнинг табақаланиш коэффициенти билан тавсифлаш мумкин: $\\text{k}_{\\text{т}} = \\left( \\sum l_i \\right) \\!\\! / n$ , бунда $l_i$ — $i$ қудуқ коллектордаги қатчалар сони; $n$ — қудуқлар сони. Шунингдек, кесимнинг М.гини ифодалашда қумлилик коэффициентидан ҳам фойдаланилади: $\\text{K}_{\\text{к}} = [\\sum \\left(\\text{h}_{\\text{с}} / \\text{h}_{\\text{у}}\\right)] / \\text{n}$, бунда $\\text{h}_{\\text{с}}$ — алоҳида қудуқдаги қатламнинг фойдали қалинлиги; $\\text{h}_{\\text{у}}$ — ўша қудуқдаги қатламнинг умумий қалинлиги; $\\text{n}$ — қудуқлар сони. $\\text{K}_{\\text{т}}$ ва $\\text{K}_{\\text{к}}$ бирга ишлатилганда кесимнинг М. ҳақида тасаввур қилиш мумкин. $\\text{K}_{\\text{т}}$ қанча кўп, $\\text{K}_{\\text{к}}$ эса кам бўлса, М. шунча юқори бўлади. Қатламнинг М.гини майдон бўйлаб тавсифлашда сифат белгиси сифатида статистик мажмуанинг дисперсияси $\\sigma^2$ ишлатилади. Бунинг ёрдамида қатламларнинг майдондаги изчиллиги баҳоланади. $\\sigma^2 = \\text{w}(1-\\text{w})$, бунда $\\text{w}=\\text{n}_{\\text{l}}/\\text{n}$; $\\text{n}_{\\text{l}}$ — коллекторлар бор қудуқлар сони; $\\text{n}$ — ковланган қудуқларнинг умумий сони. М.нинг тавсифи сифатида литологик боғлиқлик коэффициенти $\\text{K}_{\\text{боғ}}$ дан фойдаланилади. Коэффициент икки қатлам коллекторларининг туташиш даражасини баҳолайди: $\\text{K}_{\\text{боғ}} = \\text{F}_{\\text{боғ}} / \\text{F}$ , бунда $\\text{F}_{\\text{боғ}}$ — туташган участкалар майдонларининг йиғиндиси; $\\text{F}$ — уюмнинг умумий майдони. М. ни ўрганиш қуйидаги масалаларни ечишда муҳим роль ўйнайди; — қатлам чегарасида нефть ва газ омбори бўлиб хизмат қиладиган мураккаб геологик жинсларнинг шаклини аниқлаш; — қатчалар қўшилиши натижасида пайдо бўладиган ноколлекторлар ва коллекторларнинг катта қалинликда бўлган участкаларни аниқлаш; — кондан фойдаланиш ишларини лойиҳалашда чиқариб олувчи ва ҳайдаш қудуқларининг жойлашишини асослаб бериш; — сув-нефть туташ юзаси қийин ва фаол кўтариладиган участкаларини аниқлаш; — уюмни ишлашда нефть ва газни бир қатламдан иккинчисига оқиб ўтадиган жойини аниқлаш; — уюмни ишлашга жалб қилиниш даражасини башоратлаш. Маҳсулдор қатламларнинг М.гини мукаммал ўрганиш кўп сонли қудуқлар ковлангандан кейин амалга оширилади. Ҳозирги вақтда қатламларнинг М. геологик-геофизик, тажриба, тадқиқотлар ва гидродинамик методлар билан ўрганилмоқда. Математик статистика усуллари ҳам кенг қўлланилмоқда."}}]}