{"headword": "ko‘z", "key": "koz", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Tirik mavjudotning koʻrish aʼzosi.", "examples": [{"text": "Koʻz kosasi. Koʻz oqi. Koʻz qorachigʻi. Qora koʻz. Koʻk koʻz. Xumor koʻz. Ayagan koʻzga choʻp tushar.", "source": "Maqol"}, {"text": "Qargʻa qargʻaning koʻzini choʻqimaydi.", "source": "Maqol"}, {"text": "Koʻz qoʻrqoq, qoʻl botir.", "source": "Maqol"}, {"text": "Maston, unga eʼtibor qilmay, otning tumshugʻidan koʻtarib, uning ochiq qolgan koʻzlariga qaradi.", "source": "A. Qahhor, Maston"}, {"text": "Gavhar oʻrtadagi simyogʻoch uchida osilib turgan lampochka yorugʻidan qamashgan koʻzlarini kafti bilan pana qilib, yogʻoch zinalardan chiqib keldi.", "source": "Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol"}, {"text": "Koʻzi yoshli odamni Koʻzim aslo koʻrmasa. Shuhrat.", "source": ""}]}, {"order": 2, "text": "Nazar, nigoh; qarash.", "examples": [{"text": "[Kumushning] Koʻzlari oʻynaguvchi qizlarda boʻlsa ham, haqiqatda boshqa bir narsani koʻrgandek.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "Gulnor buzuq qiz boʻlsa, koʻzimizdan uzoqroq joyga yoʻqolgani yaxshi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Zulfizarni esa odamlarning yomon koʻzlaridan oltinlarni yashirganday yashirasan.", "source": "K. Yashin, Hamza"}, {"text": "Mansur hamon indamas, koʻzlarini bir nuqtadan uzmas edi.", "source": "Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol"}]}, {"order": 3, "text": "Koʻrish qobiliyati.", "examples": [{"text": "Koʻzi xira. Koʻzi oʻtkir. Koʻzi ojiz. Koʻzi yaxshi emas.", "source": ""}, {"text": "Bir vaqtlar doʻppi tikdim, koʻrpa qavidim endi unday ishlarga koʻzim oʻtmaydi.", "source": "Oybek,Tanlangan asarlar"}, {"text": "Yozuvchining koʻzi ham, dimogʻi ham, qulogʻi ham hech kimnikiga oʻxshamaydi.", "source": "Shukrullo, Javohirlar sandigʻi"}]}, {"order": 4, "text": "Baʼzi narsalarning biror belgi bilan ajralib, koʻzga oʻxshab ketadigan qismi, boʻlagi.", "examples": [{"text": "Derazaning koʻzi. Yogʻochning koʻzi. Buloqning koʻzi.", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source_url": "https://izoh.uz/word/ko‘z"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "484"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "глаз", "examples": []}, {"order": 2, "text": "зрение", "examples": [{"text": "koʻzim xira", "source": ""}, {"text": "uning koʻzi yaxshi ko'radi", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ko'z", "raw_meaning": "1. глаз, глазок; ~ qo'rqoq, qo'l botir погов. глаза трусливы, руки отважны; глаза страшат, а руки делают; ~dan nari — ko'ngildan nari погов. (букв. дальше от глаз — дальше от сердца); с глаз долой — из сердца вон; ~ — yurakning ko'zgusi посл. глаза — зеркало души; jonon kosa, ~i o'ynar, sochlari jilva-jilva загадка чаша-краса глазами играет, волосами шевелит-блистает (Родник); ~ oqi белок глаза; ~ qorasi (qorachig'i) зрачок; ~ gavhari хрусталик (глаза); ~ yoshi слеза, слёзы; ~ oldida перед глазами; ~ tikmoq уставить глаза; ~ga tashlanmoq бросаться в глаза; o'z ~i bilan ko'rgan очевидец; hammaning ~i oldida у всех на глазах; ~dan qolmoq лишиться зрения; ~dan narida bo'lmoq не показываться на глаза; ~dan g'oyib bo'lmoq скрыться из глаз; 2. зрение; ~im xira у меня слабое зрение; uning ~i yaxshi ko'radi у него хорошее зрение; ◊ ~im qiymaydi я жалею, у меня руки не поднимаются; uzuk ~i камень в кольце; ~ tutmoq смотреть с ожиданием, с надеждой; ~ tegizmoq сглазить; ~ tashlamoq взглянуть, заглянуть; ~ yumib ochguncha вмиг; birovning narsasiga ~ olaytirma на чужой каравай рот не разевай; ~ga ko'ringan видный, заметный; ~ qismoq подмигивать; ◊ ~ bo'yamoq втирать очки; ~ oldiga keltirmoq представлять себе, воображать; ~ ochirmaslik не давать покоя, житья; ~ini moshdek ochib qo'ymoq наказать, проучить; ~ tutmoq ожидать (кого-л.); ~iga issiq ko'rinmoq казаться знакомым; ~iga qarab ish qilmoq быть осторожным, осмотрительным; ~i yetmaslik не надеяться; ikki ~i to'rt bo'lmoq ждать с нетерпением; ~ning egasi bor суев. глаз оберегает сам бог (говориться об инстинктивном движении века, оберегающим глаз от попадания посторонних предметов и т.п.)."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "532"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ko‘z", "raw_meaning": "n eye; ~ gavhari crystalline lens; ~ kosasi eye-socket; ~i ojiz blind; ~ ojizligi blindness; ~ yoshi tear; ~ qismoq wink (at)"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "70"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "kóz", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "KO‘Z", "raw_meaning": "kóz."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "445"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Ceviz.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Saldırış ve savunma fırsatı.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "KOZ", "raw_meaning": "1.ЁНҒОҚ. 2.ҚУЛАЙ ФУРСАТ. 1.Ceviz. 2.Saldırış ve savunma fırsatı."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "94"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Tirik mavjudotning koʻrish organi.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Nazar, nigoh, qarash.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "КЎЗ", "raw_meaning": "GÖZ 1.Тирик мавжудотнинг кўриш органи. 2.Назар, нигоҳ, қараш."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "447"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Küçük kor parçası.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "KÖZ", "raw_meaning": "ҚЎР, ЧЎҒ Küçük kor parçası."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "98"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Auge n", "examples": [{"text": "koʻz qorachig'i", "source": ""}, {"text": "qora koʻzlar", "source": ""}, {"text": "koʻz qiri bilan", "source": ""}, {"text": "hammaning koʻz oldida", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ko'z", "raw_meaning": "Auge n; ~ qorachig'i Augenapfel m; qora ~lar schwarze Augen; ~ qiri bilan aus den Augenwinkeln; hammaning ~ oldida vor aller Augen"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-arabcha-ruscha-inglizcha oʻquv lugʻati", "title": "ҲАММАБОП ЎЗБЕКЧА – АРАБЧА – РУСЧА – ИНГЛИЗЧА ЎҚУВ ЛУҒАТИ", "kind": "Tarjima", "imprint": "Сулаймонов, Мўминжон; Раҳматуллаев, Юнусхон; Ғойиббоева, Райҳоной; Сулаймонова, Хулкарой (2021). ҲАММАБОП ЎЗБЕКЧА – АРАБЧА – РУСЧА – ИНГЛИЗЧА ЎҚУВ ЛУҒАТИ. Tashkent: Nodirabegim.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/hammabop-ozbekcha-arabcha-ruscha-inglizcha-oquv-lugati/", "page": "26"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Кўз", "raw_meaning": "عين 'ayn Глаз Eye"}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "206"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "ko‘z – глаза – eye. Közi ač kiši ölsä ačlïq qodur – Ko‘zi och kishi o‘lgandan keyin to‘yadi–Голод оставляет жадного человека [только], когда [он] умирает – Hunger stuffes only when he dies (QBN, 153₁; QBN, 1969; 77b11).", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "KÖZ", "raw_meaning": "ko‘z – глаза – eye. Közi ač kiši ölsä ačlïq qodur – Ko‘zi och kishi o‘lgandan keyin to‘yadi–Голод оставляет жадного человека [только], когда [он] умирает – Hunger stuffes only when he dies (QBN, 153₁; QBN, 1969; 77b11)."}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "206"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "ko‘zgu – зеркало – mirror. Bayïrsaq kiši özkä közŋü bolur, aŋar baqsa qïlq yaŋnï tüzgü bolur – Mehribon (yaxshi) kishi boshqalar uchun misoli ko‘zgudir, unga qaragan odam o‘z fe’l-atvorini to‘g‘irlaydi – Добрый человек для других словно зеркало, глядя не него, можно исправлять характер – Kind person like a mirror for people, when you look at him, can correct your character (QBN, 402₁₂; QBN, 5501; 202a12).", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "KÖZŊÜ", "raw_meaning": "ko‘zgu – зеркало – mirror. Bayïrsaq kiši özkä közŋü bolur, aŋar baqsa qïlq yaŋnï tüzgü bolur – Mehribon (yaxshi) kishi boshqalar uchun misoli ko‘zgudir, unga qaragan odam o‘z fe’l-atvorini to‘g‘irlaydi – Добрый человек для других словно зеркало, глядя не него, можно исправлять характер – Kind person like a mirror for people, when you look at him, can correct your character (QBN, 402₁₂; QBN, 5501; 202a12)."}}]}