КЛАССИФИКАЦИЯ ГОРНЫХ ПОРОД ПО УСТОЙЧИВОСТИ

КЛАССИФИКАЦИЯ ГОРНЫХ ПОРОД ПО УСТОЙЧИВОСТИ

1. Тоғ жинсларининг турғунлиги бўйича таснифи — бурғ қудуқлари ёки тоғ иншоотлари билан очилган тоғ жинсларининг турғунлик қобилияти. Тоғ жинсларининг турғунлиги уларнинг зарралари орасидаги бирикиш, цементланиш характерига, дарзланиш ва нураш даражасига боғлиқ. Шу белгиларига кўра жинслар тўрт гуруҳга бўлинади: 1-гуруҳ — жуда турғун жинслар. Уларга чақиқ жинслар (қум, майда шағал, шағал), айниқса зарралари ўзаро бирикмаган ва сувга тўйинган жинслар киради. Бундай жинсларни бурғилаш чоғида қудуқ махсус ювувчи суюқлик билан ювиб турилади ва қудуқ МҚБ билан маҳкамланади. 2-гуруҳ — турғунлиги ўзгарувчан жинслар. Уларга зарралари бири-бири билан кучли бириккан, сувга тўйинганда ёки қизиганда бирикиши сусаядиган, ювувчи суюқлик таъсирида ювилиб ёки эриб кетадиган жинслар мансуб. Гил, қумоқ ва қумлоқ тупроқлар, лёсс, эрувчан ва музлақ жинслар киради. Суюқлик ва юқори температура таъсирида тоғ жинсларининг турғунлиги сусаяди, натижада оқувчан ва эрувчан ҳолатга ўтади. Жинсларнинг бундай хусусиятлари қудуқ танасининг торайишига, деворининг ювилишига, сальник ва ковак ҳосил бўлишига олиб келади. Натижада БҚБнинг қисилиб қолиши, узилиб кетиши, бурғилаш муддатининг чўзилиши кузатилади. Бундай жинслар махсус усуллар ва методлар ёрдамида бурғиланади. 3-гуруҳ — кучсиз турғун жинслар. Бу гуруҳга дарзланган ёки майдаланган, кўпинча мўрт, ювувчи суюқлик таъсирида енгил қириладиган ва ювиладиган (брекчия, конгломерат, кучсиз цементланган қумтошлар, сланецлар, кўмир) жинслар киради. Бундай жинсларни бурғилашда ювувчи суюқликнинг ютилиши, жинсларнинг айрим бўлаклари ағдарилиши, нов ҳосил бўлиши ва ҳ.к. кузатилади. 4-гуруҳ — турғун жинслар. Уларга мустаҳкам магматик, метаморфик, қаттиқ монолит чўкинди ёки кучсиз дарзланган жинслар мансуб. Бундай жинсларни бурғилаш энг мақбул ҳисобланади.