{"headword": "Касыда", "key": "kas da", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Терминологический", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "128"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "(ар. قصيده — мақсад, ният сўзидан) — қасида. Араб, форс-тожик ва туркий халқлар классик адабиётидаги лирик турга мансуб шеърий жанрлардан бири бўлиб, у ўз мазмунига кўра мақтовли, дабдабали характерга эга бўлади ва одатда, айрим тарихий шахсларга ва муҳим воқеаларга бағишланади. Қасида Ўрта асрлар Шарқ адабиётида кенг тарқалган эди. Подшолар ва улар мадҳига бағишланган ҳақиқатдан йироқ бўлган, маддоҳлик характеридаги қасидалар кўпроқ сарой шоирлари ижодида учрайди. Прогрессив Шарқ шоирлари ижодида қасида ўзгача характерда тараққий этди. У кўпроқ шоирларнинг ижтимоий-фалсафий қарашларини баён этувчи жанр сифатида яшади. Бундай қасидалар ўз характерига кўра икки катта қисмга ажралади: а) мақтовлардан холи фалсафий мазмундаги қасидалар; б) қасидаи маснуъ — санъатли, яъни безакли қасида. Фалсафий қасидалар араб адабиётида пайдо бўлиб, кейинчалик бошқа халқлар адабиётида ҳам юзага келди. Масалан, Носир Хисрав, Хоқоний, Усмон Мухторий, Жомий, Навоий, Фузулийлар фалсафий қасидаларнинг ажойиб намуналарини яратганлар. Қасидаи маснуъ эса Салмон Соважий, Саккокийлар ижодида учрайди. Мавжуд қасидаларни мазмунига кўра қуйидаги турларга ажратиш мумкин: а) қасидаи баҳория — қасиданинг насиб қисми ёки бутунлай ўзи баҳор тасвири, баҳор мадҳига бағишланган; б) қасидаи мадҳия — бирор шахс ёки воқеа мадҳига бағишланган қасидалар; в) қасидаи фахрия — шоирнинг ўз-ўзидан фахрланишига бағишланган қасидалар; г) қасидаи хазония — насиб қисми ёки тўлиқ ўзи куз фаслига бағишланган қасидалар; д) қасидаи ҳажвия — бирор шахс ёки воқеа ҳажвига бағишланган қасида; е) қасидаи ҳолия — шоирнинг ўз ҳаёти ва кайфиятларига бағишланган бўлиб, у кўпинча яшаган муҳитидан шикоят қилган; ё) қасидаи ишқия — ишқий мавзудаги қасида; ж) қасидаи хамрия — май ҳақидаги қасида. Қасидалар ҳажм жиҳатидан", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Касыда", "raw_meaning": "(ар. قصيده — мақсад, ният сўзидан) — қасида. Араб, форс-тожик ва туркий халқлар классик адабиётидаги лирик турга мансуб шеърий жанрлардан бири бўлиб, у ўз мазмунига кўра мақтовли, дабдабали характерга эга бўлади ва одатда, айрим тарихий шахсларга ва муҳим воқеаларга бағишланади. Қасида Ўрта асрлар Шарқ адабиётида кенг тарқалган эди. Подшолар ва улар мадҳига бағишланган ҳақиқатдан йироқ бўлган, маддоҳлик характеридаги қасидалар кўпроқ сарой шоирлари ижодида учрайди. Прогрессив Шарқ шоирлари ижодида қасида ўзгача характерда тараққий этди. У кўпроқ шоирларнинг ижтимоий-фалсафий қарашларини баён этувчи жанр сифатида яшади. Бундай қасидалар ўз характерига кўра икки катта қисмга ажралади: а) мақтовлардан холи фалсафий мазмундаги қасидалар; б) қасидаи маснуъ — санъатли, яъни безакли қасида. Фалсафий қасидалар араб адабиётида пайдо бўлиб, кейинчалик бошқа халқлар адабиётида ҳам юзага келди. Масалан, Носир Хисрав, Хоқоний, Усмон Мухторий, Жомий, Навоий, Фузулийлар фалсафий қасидаларнинг ажойиб намуналарини яратганлар. Қасидаи маснуъ эса Салмон Соважий, Саккокийлар ижодида учрайди. Мавжуд қасидаларни мазмунига кўра қуйидаги турларга ажратиш мумкин: а) қасидаи баҳория — қасиданинг насиб қисми ёки бутунлай ўзи баҳор тасвири, баҳор мадҳига бағишланган; б) қасидаи мадҳия — бирор шахс ёки воқеа мадҳига бағишланган қасидалар; в) қасидаи фахрия — шоирнинг ўз-ўзидан фахрланишига бағишланган қасидалар; г) қасидаи хазония — насиб қисми ёки тўлиқ ўзи куз фаслига бағишланган қасидалар; д) қасидаи ҳажвия — бирор шахс ёки воқеа ҳажвига бағишланган қасида; е) қасидаи ҳолия — шоирнинг ўз ҳаёти ва кайфиятларига бағишланган бўлиб, у кўпинча яшаган муҳитидан шикоят қилган; ё) қасидаи ишқия — ишқий мавзудаги қасида; ж) қасидаи хамрия — май ҳақидаги қасида. Қасидалар ҳажм жиҳатидан"}}]}