Адабиёцҳунослик терминларининг изоҳли луғати
-
— масал жанри. Эпик турга мансуб, кўпроқ, мажозий персонажлар иштирокида таълимий ёки кескин фош этиш характерида воқеликни акс эттирувчи кичик ҳикоялар туркуми. Масал жуда кўп халқларда қадимдан мавжуд бўлган жанрдир. Қадимги Грецияда масал эрамиздан олдинги VI асрда мавжуд бўлиб, у Эзоп номли шахсга нисбат берилган. Ундан ҳам қадимги грек авторларидан бири Гесиод (эрамиздан олдинги VIII асрнинг охири ва VII асрнинг бошлари)нинг «Меҳнатлар ва кунлар» асарида ҳам масаллар мавжуд. Шарқ халқлари орасида кенг тарқалган «Калила ва Димна»да ҳам ажойиб масаллар учрайди. Масал жанри ҳамма халқлар адабиётига энг аввало халқ оғзаки ижодидан ўтган. Дастлабки масалларда таълимий-дидактик характер устунлик қилган бўлса ҳам, кейинчалик бу устунлик кучли сатирага ўтган. Рус адабиётида масал жанри XVIII асрда Кантемир, Сумароков, Хемницер, Дмитриев, кейинроқ хусусан И. А. Крилов ижодида юксак чўққига кўтарилди. Криловдан сўнг жуда узоқ вақтлар рус адабиётида масал жанри ўз шуҳратини йўқотди. Рус совет адабиётида масал жанри қайтадан жонланди. Бунда Демьян Бедний, С. Я. Маршак ва Сергей Михалковларнинг роли беқиёсдир. Ўзбек халқ оғзаки ижодида ҳам масал жанри жуда қадимдан мавжуд. Бунга мисол тариқасида жуда кўп бадиий асарларга кириб кетган «Туя билан бўталоқ», «Тошбақа билан Чаён», «Бойўғли», «Шер билан Дуррож» каби масалларни кўрсатиш мумкин. Ўзбек масалчилигида айниқса «Зарбулмасал» асари билан Муҳаммад Шариф Гулханий кенг шуҳрат қозонди. Ҳамза Ҳакимзода Ниёзий ҳам масал жанрида асарлар яратди. Кейинги давр ўзбек совет адабиётида масалчилик соҳасида Сами Абдуқаҳҳор, Ямин Қурбон, М. Худойқулов баракали ижод қилмоқда. Хуллас, масал ҳаёт иллатларини фош этишда, кишиларга таълим-тарбия беришда муҳим роль ўйновчи жанр сифатида ҳозир ҳам мавжуд.
Мақоладаги хато ҳақида хабар бериш
