{"headword": "iz", "key": "iz", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Biror narsa sathida (yuzasida) boshqa narsaning tegishi, bosilishi va shu kabilar natijasida undan qolgan, uni bildiruvchi aksi.", "examples": [{"text": "Barmoq izi. Oyoq izi. Gʻildirak izi.", "source": ""}, {"text": "Bu yerda giyoh ham qolmabdi. Faqat mol tuyoqlarining tartibsiz izlari koʻrinadi.", "source": "I. Rahim, Chin muhabbat"}, {"text": "[Sodiq:] Boʻynidan boʻgʻilgan.", "source": ""}, {"text": "[Nodir:] Panja izlari bor.", "source": "N. Safarov, Hayot maktabi"}, {"text": "Tunda qalin yoqqan qor izlarni berkitishga ulgurgan edi.", "source": "Gazetadan"}]}, {"order": 2, "text": "Biror narsadan yoki kimsadan qolgan asar, belgi.", "examples": [{"text": "Hamma yoqda dahshatli zilzila izlari koʻrinadi: yiqilgan uylar, urilmagan devorlar, vayrona jinkoʻchalar", "source": "M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}, {"text": "— Samarqandda har qadamda asrlarning izi bor, — dedi Ahrorov.", "source": "Oybek, Oltin vodiydan shabadalar"}, {"text": "Qotillar murdaning shagʻal tagida qolib ketib, umrbod izi yoʻqolishini moʻljallagandilar.", "source": "Gazetadan"}, {"text": "Rahim Saidov surishtirishga qaror qildi Balki izi chiqib qolar.", "source": "Oʻ. Umarbekov, Yoz yomgʻiri"}]}, {"order": 3, "text": "Biror narsaning (uni ifodalovchi) kichik bir aksi; nishonasi.", "examples": [{"text": "Yuzida eski goʻzallikning izlari hali saqlangan qirq yoshli xotin mehribonlik bilan qiziga qaradi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "yuzlarida tabassum izlari koʻrina boshladi-yu, bir zumda tarqalib ketdi.", "source": "Oydin, Hikoyalar"}]}, {"order": 4, "text": "Maʼlum yoʻnalishdagi harakat (yurish) tufayli yer sathida qoladigan uzun iz, yoʻl.", "examples": [{"text": "U, oʻng tomonga qiyshaygancha ingrab, tepalikka koʻtarilayotgan mashina izidan odimlab ketdi.", "source": "S. Karomatov, Oltin qum"}, {"text": "Soylik daryoning bahorgi toshqin vaqtidagi izi boʻlib, Kichik daryo nomini olgan, kichik daryo paydo boʻlganda, haligi toʻqay orolga aylanar ekan.", "source": "A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}]}, {"order": 5, "text": "Bosib oʻtilgan (oʻtilayotgan yoki kelinadigan) tomon, yoʻl.", "examples": [{"text": "Poyezdning qorasi oʻchguncha, moʻltirab qarab turdim, keyin yigʻlab-yigʻlab, izimga qaytdim.", "source": "S. Siyoyev, Yorugʻlik"}, {"text": "Izingda termilib qoldi keksa chol, Koʻzda tavajjuhi, duosi tilda.", "source": "A. Oripov, Yillar armoni"}, {"text": "Koʻzim izingga, qulogʻim tovushingga zor boʻlib oʻtiribman.", "source": "Oybek, Oltin vodiydan shabadalar"}]}, {"order": 6, "text": "Ish-harakat, faoliyatdagi yoʻl, yoʻnalish.", "examples": [{"text": "Men ham siz oʻsha tasvirini qilgan tabarruk zotlar izidan boryapman.", "source": "K. Yashin, Hamza"}, {"text": "Bu uyda ikki xotin olish bir rasm boʻlib qolgan ekan. Erim otasi, akasi izidan ketib, ustimga xotin olsa-ya.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}]}, {"order": 7, "text": "Tramvay, poyezd va shu kabilar gʻildiraklari ostiga (yurish uchun) yotqiziladigan maxsus qurilma.", "examples": [{"text": "bu yigitlar olomonning oldiga tushib, temir yoʻlni bosdilar va bir soatda bir necha chaqirim temir yoʻlning iz va shpallarini buzib tashladilar.", "source": "S. Ayniy, Qullar"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source_url": "https://izoh.uz/word/iz"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "458"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "o‘yib oldim, izi yo‘q", "source": ""}, {"text": "iz quvgan izlaganini topadi", "source": ""}]}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "iz", "raw_meaning": "1. след, отпечаток; ~ qoldirmoq оставить след (отпечаток); o‘yib oldim, ~i yo‘q загадка выдолбил я лунку, а следа не осталось (Вода); ~ quvgan izlaganini topadi посл. по следам идущий отыщет ответ; ~ quvmoq идти по следам, преследовать; гнаться (за кем-л.); ~idan tushmoq проследить, погнаться (за кем-л.); ~idan ketmoq следовать (идти следом); 2. колея; линия, рельсы; ~ solmoq прокладывать путь, укладывать рельсы."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "117"}, "pos": "предлог", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "harakat yo'nalishining boshlanishi nuqtasini ifodalaydi", "examples": []}, {"order": 2, "text": "kelib chiqishni ifodalaydi", "examples": [{"text": "он из рабочей семьи", "source": ""}, {"text": "отец его из Сибири", "source": ""}]}, {"order": 3, "text": "narsalar manbaini ifodalaydi", "examples": [{"text": "узнать из газет", "source": ""}, {"text": "статья из журнала", "source": ""}, {"text": "из достоверных источников", "source": ""}]}, {"order": 4, "text": "butundan qismni ajratib ko'rsatishda qo'llanadi", "examples": [{"text": "одно из двух", "source": ""}, {"text": "старший из братьев", "source": ""}]}, {"order": 5, "text": "materialning nimadan qilinganligini bildiradi", "examples": [{"text": "крыша из железа", "source": ""}, {"text": "платье", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "из", "raw_meaning": "(изо) предлог 1. o'zbek tilidagi chiqish kelishigi qo'shimchasi -dan o'rnida qo'llanadi va quyidagilarni bildiradi; 1) harakat yo'nalishining boshlanishi nuqtasini ifodalaydi; выходить из автобуса avtobusdan tushmoq; приехать из Москвы Moskvadan kelmoq; вынуть из кармана cho'ntakdan chiqarmoq; смотреть из окна derazadan qaramoq; 2) kelib chiqishni ifodalaydi; он из рабочей семьи u ishchi oilasidan kelib chiqqan; отец его из Сибири uning otasi sibirlik; 3) narsalar manbaini ifodalaydi; узнать из газет gazetadan bilmoq, gazeta orqali bilmoq; статья из журнала jurnal maqolasi; из достоверных источников ishonchli manbalardan; 4) butundan qismni ajratib ko'rsatishda qo'llanadi; одно из двух ikkidan biri; старший из братьев aka-ukalarning kattasi; katta aka; 5) materialning nimadan qilinganligini bildiradi; крыша из железа tunuka tom; платье"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "Ruscha-o'zbekcha lug'at", "kind": "Tarjima", "imprint": "Aliqulov, Teshavoy (2017). Ruscha-o'zbekcha lug'at. Tashkent: O'zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-lugat/", "page": "323"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "(изо-, изъ-, ис-). Bu pristavkalar vositasida yasalgan fe’llar ish-harakatning batamom tugallanmaganligini ifodalaydi: избить (rosa urmoq), изранить (batamom yarador qilmoq), исписать (qalamni yozib tugatmoq). Ba’zi hollarda из- prefiksini olgan fe’llar tugallangan vid mazmunini ifodalovchi faqat grammatik ma’noga ega bo‘ladi, xolos: печь — испечь, пугать — испугать, тратить — истратить.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Из-", "raw_meaning": "(изо-, изъ-, ис-). Bu pristavkalar vositasida yasalgan fe’llar ish-harakatning batamom tugallanmaganligini ifodalaydi: избить (rosa urmoq), изранить (batamom yarador qilmoq), исписать (qalamni yozib tugatmoq). Ba’zi hollarda из- prefiksini olgan fe’llar tugallangan vid mazmunini ifodalovchi faqat grammatik ma’noga ega bo‘ladi, xolos: печь — испечь, пугать — испугать, тратить — истратить."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "506"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "iz", "raw_meaning": "n track; footprint; scent, trace; ~ga tush- moq spy on trail; ~dan bormoq follow in the footsteps (of someone prominent)"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "55"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "IZ", "raw_meaning": "iz; belgi, tamğa, nıshan; jol; jónelis."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "77"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Yerni bosganda yoki biror narsani ushlaganda oyoq yoki qoʻldan tushib qolgan asar, belgi, nishona.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ИЗ", "raw_meaning": "İZ Ерни босганда ёки бирор нарсани ушлаганда оёқ ёки қўлдан тушиб қолган асар, белги, нишона."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "75"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Spur f", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "iz", "raw_meaning": "Spur f, Abdruck m; barmoq ~i Fingerabdruck m; ~ tushirmoq spuren vi; ~ qoldirmoq Spuren hinterlassen"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-inglizcha ijtimoiy-siyosiy lugʻat", "title": "ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қамбаров, Носир (2015). ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар. Tashkent: Yangi nashr.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbekcha-inglizcha-lugat-ijtimoiy-siyosiy-sozlar-birikmalar-va-atamalar/", "page": "91"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "trace; издан чиқариш disorganization; издан чиқмоқ paralyse (petrify); иқтисодни издан чиқариш disorganization of the economy.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "из", "raw_meaning": "trace; издан чиқариш disorganization; издан чиқмоқ paralyse (petrify); иқтисодни издан чиқариш disorganization of the economy."}}, {"dictionary": {"name": "Yuridik atamalar lugʻati", "title": "ЎЗБЕКЧА-РУСЧА-ИНГЛИЗЧА ЮРИДИК АТАМАЛАР ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Курганов, А. М.; Джузбаева, Д. С. (2020). ЎЗБЕКЧА-РУСЧА-ИНГЛИЗЧА ЮРИДИК АТАМАЛАР ЛУҒАТИ. Tashkent: Ўзбекистон Республикаси ИИВ Академияси.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbekcha-ruscha-inglizcha-yuridik-atamalar-lugati/", "page": "65"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "след, отпечаток a trace", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "из", "raw_meaning": "след, отпечаток a trace"}}]}