Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati
-
— индивидуаллаштириш. Ҳаётни бадиий акс эттиришнинг зарурий шартларидан бири. Санъат ва унинг турлари қайси шаклда бўлмасин, инсон ва у билан боғлиқ хат-ти-ҳаракат ҳамда ҳолатни акс эттиради. Шу маънода инсон ва унинг кўп қиррали ҳаёти санъатнинг ҳамма турлари учун асосий объект ҳисобланади. Инсон ва унинг ҳаёти ҳуқуқ, этнография, психология, фалсафа каби фанлар учун ҳам асосий текшириш объектидир. Бироқ бадиий ижодда, яъни санъат ва унинг барча турларида инсон, унинг ҳаёти умумий тарзда эмас, балки конкрет тарихий шароит, муҳит таъсирида юзага келган характер сифатида бадиий таҳлил этилади ёки тасвирланади. Шу маънода образ ва характер тушунчаси бир-биридан фарқланади, яъни образ нисбатан кенг тушунча бўлиб, характер конкрет шахс ва унинг бирор муҳит таъсирида юзага келган хусусиятлари, одатларини ифодалайди. Демак, санъатдаги инсон образи мағзини характер ташкил этади. Бадиий адабиётда индивидуаллаштириш ижодкорга ҳаётни бутун мураккаблиги билан акс эттириш учун катта имконият беради. Индивидуаллаштириш орқалигина ижодкор у ёки бу даврга хос кишилар образини конкрет характерлар воситасида мукаммал акс эттира олади. Бунда, биринчидан, характер конкрет тарихий шахснинг прототипи (қ. Прототип) ҳам бўлиши ёки бутунлай бадиий тўқима образ бўлиши мумкин. Иккинчидан, индивидуаллаштириш ижодкорга конкрет образ асосида ўзининг эстетик идеалини ифодалашга имконият беради. Учинчидан, индивидуаллаштириш тасвирланаётган давр кишиларига хос хислатларга нисбатан ўқувчи ёки томошабиннинг ишончини қозонтиришдан ташқари, унинг ҳис-туйғуларига кучли таъсир этади, ниҳоят, ҳаёт ҳақидаги тушунчаларини бойитади. Индивидуаллаштириш турли адабий турларда ўзига хос хусусиятларга эга бўлса ҳам, бироқ у санъат ва унинг турлари учун етакчи қонуният ҳисобланади.
Maqoladagi xato haqida xabar berish
