ГЕОГИДРОДИНАМИЧЕСКАЯ ЗОНАЛЬНОСТЬ АРТЕЗИАНСКИХ БАССЕЙНОВ

ГЕОГИДРОДИНАМИЧЕСКАЯ ЗОНАЛЬНОСТЬ АРТЕЗИАНСКИХ БАССЕЙНОВ

1. Артезиан ҳавзаларнинг геогидродинамик минтақаланишлиги — сувбосимли мажмуаларда ва уларнинг айрим қисмларида ҳаракатланаётган ер ости сувларининг минтақаларга бўлиниши. Сув ҳаракати оқим тезлиги ва сув алмашиниш коэффициенти билан тавсифланади. Одатда учта геогидродинамик минтақалар ажратилади: 1) жадал (озод) сув алмашинадиган минтақа — ҳозирги кундаги гидрографик сув тармоқлари таъсир этадиган минтақа бўлиб, 300 м чуқурликкача боради; 2) секин (қийин) сув алмашинадиган минтақа — артезиан ҳавзаларда ва катта чуқурликларда ҳаракатланаётган сув оқимларини қамраб оладиган минтақа (платформаларда 500—600 м гача, орогенларда 1000—2000 м гача); 3) ўта секин (ёки амалда сув алмашинмайдиган турғун зона) сув алмашинадиган минтақа — структура кесимининг жуда катта чуқурликларида мавжуд бўлиб, кўпинча ёпиқ структураларда учрайдиган минтақа. Артезиан ҳавза кесимида ушбу минтақалар юқорида келтирилган тартибда ер юзасидан чуқурлик гомон ўзгариб боради. Одатда, катта чуқурликда жойлашган артезиан горизонтлардаги ер ости сувларининг ҳаракат тезлиги ва сув алмашиниш жадаллиги уларнинг минераллашганлигига ва кимёвий (ион-тузли ва газ) таркибига қараб белгиланади, яъни гидродинамик минтақаланиш гидрокимёвий минтақаланишлик орқали баҳоланади. Дарси қонунига кўра, ер ости сувларининг ҳаракат тезлиги жинс қатламининг ўтказувчанлигига ва гидравлик қиялигига боғлиқ. Сув алмашиниш тезлиги эса коллекторнинг ҳажми ва сақлагичнинг ўлчамига қараб белгиланади. Жинснинг ўтказувчанлиги катта, ҳажми эса кичик бўлса, сув алмашиниш тез содир бўлади.