Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati
-
— фалсафий роман. Бир-биридан кескин фарқланувчи икки хил маънода қўлланувчи термин: 1. Ўқувчидаги эмоционалликни кучайтириш, уни ишонтириш мақсадида образли ривоят шаклида ёзилган фалсафий характердаги асар. Бундай асарлар кўпроқ Уйғониш даври адабиётида учрайди. Масалан: Вольтер, Монтескье, Дидро ва бошқаларнинг асарлари шулар жумласидандир. Россияда эса В. Ф. Одоевский, А. И. Герцен, Н. Г. Чернышевский каби ёзувчилар фалсафий асарлар яратдилар. Фалсафий романнинг қаҳрамонлари бевосита ёзувчининг ғоясини илгари суради, асар сюжети асосида ётувчи конфликт эса бирор фалсафий концепция билан боғлиқ ҳолда ҳал этилади, шунингдек, асарда бадиий шартлилик кучсиз бўлади. Фалсафий романда бадиий-тасвирий воситалар бадиий романнинг бошқа турларидагидек табиий бўлмайди, яъни ҳар бир восита бирор интеллектуал функция бажаради. 2. Ғоявий-бадиий хусусиятлари жиҳатидан ғоят чуқур мазмунли ва кенг қамровли романлар ҳам фалсафий роман деб юритилади. Масалан: Сервантес, Стендаль, Достоевский романлари каби. Чунки бундай романларнинг ижодкорлари ўз асарларида буюк файласуфлар сингари инсон ҳаёти ва маиший турмушининг энг муҳим, энг асосий томонларини бадиий шаклда очиб берадилар, бутун олам ҳақида яхлит бир тасаввур ҳосил қиладилар. Фалсафий роман терминини Сервантеснинг «Дон-Кихот», Стендалнинг «Қизил ва Қора», Достоевскийнинг «Ака-ука Карамазовлар» каби романларига нисбатан ҳам ишлатиш мумкин. Ҳозир чет эл адабиётида Унамуно (Испания), Сартр (Франция), Хаксли (Англия) каби ёзувчилар фалсафий романлар ижод қилмоқдалар.
Maqoladagi xato haqida xabar berish
