Нефт ва газ саноати изоҳли луғати
-
Форланд деформацияси — форланд платформанинг бир қисми бўлиб, миогеосинклиналга туташади, орогенетик минтақа билан генетик боғланган бўлади. Кордильер туридаги чекка ҳаракатчан минтақаларда унинг континентал томонида учрайди. Альп-ҳимолай минтақасида форланд платформанинг чўкинди ва структурали қисмида ажратилади. Демак, форланд платформанинг остки сурилма (поддвиг) зонаси ҳисобланиб, континентларнинг тўқнашувидан ҳосил бўлади. Альп минтақасида — структуралар шимолга Европа форландига, Ҳимолайда — жанубга Ҳиндистон форландига тўнкарилган. Форланднинг деформацияланишидан йирик кўтарилмалар вужудга келади, уларнинг ядроси пойдевор жинсларидан таркиб топади. Кўтарилмалар оралиғида чуқур ҳавзалар юзага келади. Деформацияланишнинг бундай тури герман туридаги тектоника ёки пойдеворнинг бурмаланиши деб номланади. Хариталарда форланд кенглиги 15-100 км, узунлиги 30 дан 300 км гача бўлган кенг кўтарилма шаклида ифодаланади. Кўпгина кўтарилмалар чўкиндилар остида қолиб кетади, айримлари ёриқлар билан чегараланади. Форланднинг чекка структураларини кўндаланг кесимида оддий ташлама-узилмалар билан бир қаторда, иккиламчи бузилиш структураси ҳамда силжиш амплитудаси 12 км га етадиган сурилмалар ҳам учрайди. Айрим жойларда ёш жинслар устига сурилган, узунлиги 16—24 км ли пойдевор сурилмалари кузатилади. Кўпгина қўш кўтарилмалар — ҳавзалар номутаносиб бўлиб, ҳавзанинг энг чуқур қисми остида қўшни кўтарилманинг ядро жинслари ётади, кўтарилманинг қарши томонидаги қанотлари эса қия жойлашади. Ф.д.нинг юзага келишини олимлар турлича талқин қилишади. Айримларининг (фиксистлар) фикрича, деформациялар блокларнинг вертикал йўналишда кўтарилиши ва тик ётувчи ташлама-узилмаларнинг ҳосил бўлиши билан боғлиқ. Бошқа олимлар (мобилистлар) Ф.д.ни горизонтал ҳаракатлар билан боғлаб, Тинч океан томонидан бўлаётган горизонтал куч таъсирида ер пўсти деформацияланади деб ҳисоблайдилар. Горизонтал деформацияланиш тектоник плиталарнинг глобал ҳаракати билан боғлиқ деб тушунилади.
Мақоладаги хато ҳақида хабар бериш
