{"headword": "АНТИЧНАЯ ПСИХОЛОГИЯ", "key": "antichnaya psixologiya", "entries": [{"dictionary": {"name": "Psixologiya terminlarining izohli lugʻati", "title": "РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ПСИХОЛОГИЯ ТЕРМИНЛАРИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Турғунов, Қ. (1975). РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ПСИХОЛОГИЯ ТЕРМИНЛАРИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ. Tashkent: Ўқитувчи» нашриёти.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-psixologiya-terminlarining-izohli-lugati/", "page": "14"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "(лат. antiquus — ибтидоий, қадимги) — антик психология; психология тарихининг эрамиздан аввалги VII—V асрлардаги қадимги Греция, Рим, қадимги Хитой ва Ҳиндистондаги психика ҳақидаги таълимотларни ўрганувчи бўлими. Антик даврда психология мустақил фан бўлмасдан, фалсафанинг бир қисми ҳисобланарди, шунинг учун ҳам руҳ ҳақидаги таълимотлар маълум бир фалсафий фикрлар муносабати билан баён қилинган. А. п. да ҳам бир-бирига қарама-қарши икки асосий оқим — идеализм ва материализм оқими мавжуд бўлган. Материалистларнинг фикрича, дунёнинг асосида битта моддий нарса ётади, дунёнинг бир бўлаги бўлган инсон ва унинг руҳий ҳаёти ҳам шу моддий нарса — сув (Фалес, 624—547), ҳаво (Анаксимен, 588—525), оловдан (Гераклит Эфесский, 530—470) ташкил топади; баъзи антик материалистлар дунёнинг асоси тупроқдан иборатдир деганлар. Эмпедоклнинг (493—430) фикрича, дунё юқоридаги асосларнинг алоҳида биттасидан эмас, балки ҳаммаси (сув, ҳаво, олов, тупроқ) нинг йиғиндисидан ташкил топади. Бу фикр инсон ва унинг руҳий ҳаётига ҳам татбиқ қилинган. Левкипп (500—440) ва Демокритнинг фикрича, инсон ва унинг руҳий ҳаёти турли шаклдаги ва турлича хусусиятларга эга бўлган атомлардан ташкил топгандир (қ. Атомизм). Сократ (469—399) ва Платон (427—347) А. п. даги идеалистик оқимнинг энг йирик намояндалари ҳисобланади. Уларнинг фикрича, одамзод тана ва жон деб ҳисобланувчи бир-бирига қарама-қарши бўлган икки қисмга бўлинади. Тана моддий нарса бўлиб, уни сезги аъзолари ёрдамида идрок қилиш мумкин: жон эса идеал илоҳий нарсадир, уни сезги аъзолари орқали идрок қилиш мумкин эмас, у сезиш мумкин бўлмаган метафизик нарсадир. Жон тана билан ғайри табиий, илоҳий йўсинда қўшилиб, фақат", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "АНТИЧНАЯ ПСИХОЛОГИЯ", "raw_meaning": "(лат. antiquus — ибтидоий, қадимги) — антик психология; психология тарихининг эрамиздан аввалги VII—V асрлардаги қадимги Греция, Рим, қадимги Хитой ва Ҳиндистондаги психика ҳақидаги таълимотларни ўрганувчи бўлими. Антик даврда психология мустақил фан бўлмасдан, фалсафанинг бир қисми ҳисобланарди, шунинг учун ҳам руҳ ҳақидаги таълимотлар маълум бир фалсафий фикрлар муносабати билан баён қилинган. А. п. да ҳам бир-бирига қарама-қарши икки асосий оқим — идеализм ва материализм оқими мавжуд бўлган. Материалистларнинг фикрича, дунёнинг асосида битта моддий нарса ётади, дунёнинг бир бўлаги бўлган инсон ва унинг руҳий ҳаёти ҳам шу моддий нарса — сув (Фалес, 624—547), ҳаво (Анаксимен, 588—525), оловдан (Гераклит Эфесский, 530—470) ташкил топади; баъзи антик материалистлар дунёнинг асоси тупроқдан иборатдир деганлар. Эмпедоклнинг (493—430) фикрича, дунё юқоридаги асосларнинг алоҳида биттасидан эмас, балки ҳаммаси (сув, ҳаво, олов, тупроқ) нинг йиғиндисидан ташкил топади. Бу фикр инсон ва унинг руҳий ҳаётига ҳам татбиқ қилинган. Левкипп (500—440) ва Демокритнинг фикрича, инсон ва унинг руҳий ҳаёти турли шаклдаги ва турлича хусусиятларга эга бўлган атомлардан ташкил топгандир (қ. Атомизм). Сократ (469—399) ва Платон (427—347) А. п. даги идеалистик оқимнинг энг йирик намояндалари ҳисобланади. Уларнинг фикрича, одамзод тана ва жон деб ҳисобланувчи бир-бирига қарама-қарши бўлган икки қисмга бўлинади. Тана моддий нарса бўлиб, уни сезги аъзолари ёрдамида идрок қилиш мумкин: жон эса идеал илоҳий нарсадир, уни сезги аъзолари орқали идрок қилиш мумкин эмас, у сезиш мумкин бўлмаган метафизик нарсадир. Жон тана билан ғайри табиий, илоҳий йўсинда қўшилиб, фақат"}}]}