ADSORBTSIYA — Adsorbtsiya

1. қаттиқ ёки суюқ моддалар (адсорбентлар) сиртига суюқ ёки газ ҳолидаги модда (адсорбат)ларнинг ютилиши. А. адсорбент сиртидаги молекулалараро куч таъсирида содир бўлади. Адсорбат молекулалари адсорбент сиртига яқинлашиб, унга тортилади ва адсорбатнинг бир (моно-), икки (би-) ва кўп (поли) молекулали адсорбцион қавати ҳосил бўлади. Ютилган модда адсорбцион қаватда ўз хусусиятини сақлаб қолса ва физик А. ўзгарса, яъни адсорбент билан кимёвий бирикса, кимёвий А. таркиб топади. Физик А. температура, босим, концентрацияга, адсорбент ва адсорбатнинг табиатига, шунингдек, адсорбент тузилишига ҳам боғлиқ. А. ҳодисаси табиатда кенг тарқалган. Газ ва суюқ аралашмаларни ажралишда, биологик жараёнда, ҳавони ифлос газлардан тозалашда, эритмаларни ҳар хил қўшимчалардан холи қилишда, улардан эриган моддалар ажратиб олишда А.дан кенг фойдаланилади. Адсорбция ҳодисасини Н.Д.Зелинский, Н.Л.Шилов, М.С.Цвет, А.А.Балжуна ва б. кўп марта тадқиқ қилганлар. Ютилувчи модда ва сирт таранглигининг ўзгариши орасидаги боғлиқлик Гиббс тенгламаси орқали аниқланади: $\Gamma = - \text{(C/RT)} \cdot \text{(dG/dC)}$, бунда $\Gamma$ — юза қатламида модданинг сероблиги ёки етарли эмаслиги; R — газ доимийси; T — мутлақ температура; G — сирт таранглик; C — эритилган модда концентрацияси. Эритилган модданинг концентрацияси қанча катта бўлса, сирт тарангликнинг камайиши шунча катта бўлади.

Manba: Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти., 17-bet.