{"headword": "Adaptatsiya", "key": "adaptatsiya", "entries": [{"dictionary": {"name": "Ekologik izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-русча-инглизча экологик изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Алихонов, Б.; Самойлов, С.; Ибрагимов, Р. (2004). Ўзбекча-русча-инглизча экологик изоҳли луғат. Tashkent: Chinor ENK.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbekcha-ruscha-inglizcha-ekologik-izohli-lugat/", "page": "7"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "[позднелат. adaptalio -приспособление, прилаживание] – совокупность морфофизиологических, популяционных и других свойств живых организмов, обеспечивающих возможность устойчивого выживания в конкретных условиях среды. Различают общую А. (приспособление к широкому диапазону условий среды) и частные А. (приспособление к локальным или специфическим условиям среды).", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Адаптация", "raw_meaning": "[позднелат. adaptalio -приспособление, прилаживание] – совокупность морфофизиологических, популяционных и других свойств живых организмов, обеспечивающих возможность устойчивого выживания в конкретных условиях среды. Различают общую А. (приспособление к широкому диапазону условий среды) и частные А. (приспособление к локальным или специфическим условиям среды)."}}, {"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "15"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "— енгиллаштириш, соддалаштириш. Бирор асар билан ўқувчиларни таништириш мақсадида ўша асар тексти қисқартирилиб, соддалаштирилиб берилади. Масалан, Садриддин Айний Навоий «Хамса»сини соддалаштириб, енгиллаштириб нашрга тайёрлаган эди (1940, 1948 йилларда чоп этилган). Ўрта мактаб дарсликларида берилган Навоийнинг «Фарҳод ва Ширин» достонининг қисқача мазмуни баёни ҳам адаптацияга мисол бўлади.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Адаптация", "raw_meaning": "— енгиллаштириш, соддалаштириш. Бирор асар билан ўқувчиларни таништириш мақсадида ўша асар тексти қисқартирилиб, соддалаштирилиб берилади. Масалан, Садриддин Айний Навоий «Хамса»сини соддалаштириб, енгиллаштириб нашрга тайёрлаган эди (1940, 1948 йилларда чоп этилган). Ўрта мактаб дарсликларида берилган Навоийнинг «Фарҳод ва Ширин» достонининг қисқача мазмуни баёни ҳам адаптацияга мисол бўлади."}}, {"dictionary": {"name": "Biologiyadan ruscha-oʻzbekcha izohli lugʻat", "title": "БИОЛОГИЯДАН РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Зикирёев, Абдукарим (1993). БИОЛОГИЯДАН РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТ. Tashkent: Қомуслар Бош таҳририяти.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/biologiyadan-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "7"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Мослашиш, адаптация — организмнинг эволюция жараёнида ўзгарувчан яшаш шароитларига мосланиши.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Адаптация", "raw_meaning": "Мослашиш, адаптация — организмнинг эволюция жараёнида ўзгарувчан яшаш шароитларига мосланиши."}}, {"dictionary": {"name": "Iqtisodiyot: oʻzbekcha-ruscha qisqacha lugʻat", "title": "ИҚТИСОДИЁТ ўзбекча-русча қисқача луғат / ЭКОНОМИКА русско-узбекский краткий словарь", "kind": "Terminologik", "imprint": "Юсупов, Ахмадбек Таджиевич; Ходиев, Баходир Юнусович (2012). ИҚТИСОДИЁТ ўзбекча-русча қисқача луғат / ЭКОНОМИКА русско-узбекский краткий словарь. Tashkent: O‘zbekiston» НМИУ.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/iqtisodiyot-ozbekcha-ruscha-qisqacha-lugat-ekonomika-russko-uzbekskiy-kratkiy-slovar/", "page": "240"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "– Мослашув (адаптация)", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Адаптация", "raw_meaning": "– Мослашув (адаптация)"}}, {"dictionary": {"name": "Sinxron tarjima terminlarining izohli lugʻati", "title": "РУСЧА СИНХРОН ТАРЖИМА ТЕРМИНЛАРИНИНГ ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Ҳамидов, Хайрулла Худоёрович; Ҳасанова, Шаҳзода Абдужаббор қизи (2020). РУСЧА СИНХРОН ТАРЖИМА ТЕРМИНЛАРИНИНГ ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ. Tashkent: Nodirabegim\" нашриёти.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ruscha-sinxron-tarjima-terminlarining-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "11"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Мослаштириш (адаптация). (лот.: мослаштириш, соддалаштириш, енгиллаштириш) 1. Рецепторга бир хил таъсир этишга эришиш мақсадида тасвирланаётган вазиятни ўзгартириш орқали мувофиқликни таъминлаш усули. 2. Мослаштириш деганда одатда матнга турли хилда ишлов бериш тушунилади: унинг мазмуни ва шаклини соддалаштириш, матн билан унинг асл кўринишида танишишга тайёр бўлмаган ўқувчилар томонидан унинг идрок этилишини осонлаштириш мақсадида соддалаштириш, яъни қисқартириш. 3. Матнни етарли даражада идрок этишга тайёр бўлмаган ўқувчилар учун мослаштириш. Масалан, чет тилларини ўрганишга эндигина киришган кишилар учун бадиий матнни “енгиллаштириш”га адаптация дейилади. Адабиётшуносликда асосан мумтоз адабиёт намуналарининг замонавий ўқувчилар, кўпроқ болаларнинг тушунишини ҳисобга олиб, қисқартирилган ва соддалаштирилган нашри. Асар матнини енгиллаштириш учун унинг мазмунини теран англаш, муаллиф ижодининг ўзига хос томонларини ҳисобга олиш талаб этилади, акс ҳолда, асар бадиияти ва эстетик қимматига путур етказиши мумкин. Таржимашуносликда адаптация асарни қисқартириб, енгиллаштириб, ўзгартириш, уни миллийлаштириб таржима қилишдан ташқари айрим сўз, тушунча ва терминларни таржима жараёнида ўқувчига мослаштириш сифатида тушунилади.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Адаптация.", "raw_meaning": "Мослаштириш (адаптация). (лот.: мослаштириш, соддалаштириш, енгиллаштириш) 1. Рецепторга бир хил таъсир этишга эришиш мақсадида тасвирланаётган вазиятни ўзгартириш орқали мувофиқликни таъминлаш усули. 2. Мослаштириш деганда одатда матнга турли хилда ишлов бериш тушунилади: унинг мазмуни ва шаклини соддалаштириш, матн билан унинг асл кўринишида танишишга тайёр бўлмаган ўқувчилар томонидан унинг идрок этилишини осонлаштириш мақсадида соддалаштириш, яъни қисқартириш. 3. Матнни етарли даражада идрок этишга тайёр бўлмаган ўқувчилар учун мослаштириш. Масалан, чет тилларини ўрганишга эндигина киришган кишилар учун бадиий матнни “енгиллаштириш”га адаптация дейилади. Адабиётшуносликда асосан мумтоз адабиёт намуналарининг замонавий ўқувчилар, кўпроқ болаларнинг тушунишини ҳисобга олиб, қисқартирилган ва соддалаштирилган нашри. Асар матнини енгиллаштириш учун унинг мазмунини теран англаш, муаллиф ижодининг ўзига хос томонларини ҳисобга олиш талаб этилади, акс ҳолда, асар бадиияти ва эстетик қимматига путур етказиши мумкин. Таржимашуносликда адаптация асарни қисқартириб, енгиллаштириб, ўзгартириш, уни миллийлаштириб таржима қилишдан ташқари айрим сўз, тушунча ва терминларни таржима жараёнида ўқувчига мослаштириш сифатида тушунилади."}}, {"dictionary": {"name": "Psixologiya terminlarining izohli lugʻati", "title": "РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ПСИХОЛОГИЯ ТЕРМИНЛАРИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Турғунов, Қ. (1975). РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ПСИХОЛОГИЯ ТЕРМИНЛАРИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ. Tashkent: Ўқитувчи» нашриёти.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-psixologiya-terminlarining-izohli-lugati/", "page": "8"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "(лат. adaptatio — тўғриланмоқ, мосланмоқ, созланмоқ) — адаптация, сезги органлари (анализаторлар) нинг таъсирот кучига мослашуви натижасида муайян сезгирликнинг ўзгариши. А. ҳодисасида сезгирлик ортиш томонига ҳам, камайиш томонига ҳам ўзгариши мумкин; кучли таъсиротдан кучсиз таъсиротга ўтганда, сезгирлик аста-секин ортиб боради, таъсирот кучайганда эса, сезгирлик, аксинча, камайиб боради. А. қонунияти, органик сезгилардан бошқа, барча сезгилар соҳасига хосдир. Мас., кўрув А. си, эшитув А. си, ҳид А. си, тери А. си ва бошқ.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "АДАПТАЦИЯ", "raw_meaning": "(лат. adaptatio — тўғриланмоқ, мосланмоқ, созланмоқ) — адаптация, сезги органлари (анализаторлар) нинг таъсирот кучига мослашуви натижасида муайян сезгирликнинг ўзгариши. А. ҳодисасида сезгирлик ортиш томонига ҳам, камайиш томонига ҳам ўзгариши мумкин; кучли таъсиротдан кучсиз таъсиротга ўтганда, сезгирлик аста-секин ортиб боради, таъсирот кучайганда эса, сезгирлик, аксинча, камайиб боради. А. қонунияти, органик сезгилардан бошқа, барча сезгилар соҳасига хосдир. Мас., кўрув А. си, эшитув А. си, ҳид А. си, тери А. си ва бошқ."}}]}